Alp Arslan Kimdir?

Kimdir?

Alp Arslan, 1029-1030 yıllarında doğdu ve 24 Kasım 1072'de öldü. Büyük Selçuklu İmparatorluğu'nun ikinci sultanıdır; Türklerin Orta Asya'dan Anadolu'ya gelişini ve mücadelesini yöneten askerî komutan ve hükümdardır. 1071'de Bizans İmparatoru Romen Diyojen ile yaptığı Malazgirt Muharebesi'ndeki başarısıyla tanınır.

Doğumu ve ilk yılları

Doğum tarihi için kaynaklar farklı bilgiler verir: bazı tarihçiler 10 Ocak 1030, bazıları 1032-33 tarihini kaydeder; İbnü'l-Esîr alternatif bir rivayet olarak 20 Ocak 1029'dan söz eder. Literatürde genellikle 20 Ocak 1029 tarihi kabul edilir. Büyük Selçuklu Devleti'nin kurucularından Horasan Valisi Çağrı Bey'in oğlu ve Sultan Tuğrul Bey'in yeğenidir. Devletin kuruluş dönemindeki güç koşullarda yetişti. Dandanakan Savaşı'ndan sonra toplanan Merv Kurultayı'nda çocuk yaşta Tuğrul Bey'in hizmetine girdi ve yaklaşık üç yıl bu görevde kaldı.

Şehzadeliği ve seferleri

Babası Çağrı Bey 1043'te ciddi biçimde hastalanınca Horasan'a döndü ve veliaht ilan edildi. Aynı yıl Gazneli Mevdud'un ordusu Toharistan'a saldırdı; Belh'te bulunan Alp Arslan Gaznelileri yendi. Ardından Karahanlı hükümdarı Arslan Han'ı mağlup etti ve babası tarafından devletin doğu sınırının koruyucusu ilan edildi. 1056'da Horasan'ı savunarak Hirhiz komutasındaki Gazneli ordusunu yendi. 1059'da Rey Muharebesi'nde İbrahim Yınal'ın isyanını bastırdı. 1063'te Huttal Emiri'ne karşı sefere çıkıp Hulbuk Kalesi'ni ele geçirdi, Herat yakınında isyan eden Musa Yabgu'yu yendi ve hayatını bağışladı; ardından Çağaniyan'daki isyanı bastırdı.

Sultanlığı

Tuğrul Bey 1063'te ölünce taht kavgaları başladı. Oğlu olmayan Tuğrul Bey'in vasiyeti üzerine vezir Amîdülmülk, Süleyman'ı tahta çıkardı; ancak Alp Arslan ve Kutalmış bunu tanımadı. Kutalmış, Damgan yakınlarındaki muharebede öldü. Alp Arslan Rey'de tahta çıktı ve Amîdülmülk'ü azlederek yerine Nizamülmülk'ü atadı. İlk seferini 1064'te Gürcistan, Azerbaycan ve Doğu Anadolu'ya yaptı; oğlu Melikşah ve vezir Nizamülmülk de seferdeydi. Bizans'ın elindeki Kars ve Ani bölgesini ele geçirdi. Ani'nin fethi üzerine Abbasi Halifesi Kaim bi-Emrillah ona "Ebu'l-Feth" (fetihlerin babası) lakabını verdi. Aynı yıl Kirman Meliki kardeşi Kavurd'un isyan haberi üzerine seferini bırakıp Hemedan'a gitti; af dileyen Kavurd'u bağışladı ve Kirman Meliki olarak bıraktı. 1071'de Malazgirt'te Bizans İmparatoru Romen Diyojen'i yendi.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Alp Arslan maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.