Alp Arslan Kimdir?

Büyük Selçuklu Devleti'nin kurucularından Selçuk Bey'in torunu ve Çağrı Bey'in evladı olan Muhammed bin Davut Çağrı, tarihte bilinen lakabıyla Alp Arslan, Türk dünyasının gördüğü en büyük askeri dehalardan biridir. 20 Ocak 1029 tarihinde dünyaya gözlerini açan bu kudretli devlet başkanı, küçük yaşlardan itibaren dönemin en seçkin alimlerinin rahlesinden geçerek derin bir eğitim almıştır. Kazandığı askeri yetenekler sayesinde, Türklerin Orta Asya'dan Anadolu'ya uzanan tarihi yurt edinme müadelelerini başarıyla yönetmiştir. Amcası Tuğrul Bey'in 4 Eylül 1063'te çocuksuz vefatıyla başlayan taht kavgalarını dirayetle çözmüş ve 27 Nisan 1064'te Selçuklu tahtına oturmuştur.

Tahta Ulaşan Zorlu Müadele ve Nizamülmülk Dönemi

Sultan Tuğrul Bey'in vefatı üzerine vezir Amid ül-Mülk, Süleyman'ı Rey'de tahta çıkarsa da Alp Arslan ve Kutalmış bu durumu kabul etmeyerek müadeleye girdi. Kazvin'de kendi adına hutbe okutan Alp Arslan, rakibi Kutalmış'ın Rey şehrini kuşatması üzerine vezir Amid ül-Mülk'ün çağrısıyla meşru sultan ilan edildi. Kutalmış, Dameğan yakınlarındaki savaşta hayatını kaybetti. Tahtın tek hakimi olarak Rey'de tahta çıkan hükümdar, vezirliğe getirdiği Nizamülmülk ve oğlu Melikşah ile birlikte Doğu Anadolu seferine çıktı. Bizans kontrolündeki Kars ve Ani kalelerini zapt eden sultana, 1064 yılında Abbasi Halifesi Kaim bi-Emrillah tarafından 'Ebu'-Feth' lakabı layık görüldü.

Kayseri sınırına dek akınlar sürdü. 1064 ile 1070 yılları arasında sınır boylarında Bizans ile çatışmalar devam ederken, sultan 1065 sonlarında Mangışlak ve Üst-yurd seferiyle Kıpçak ve Türkmenleri idaresi altına aldı. Selçuklu Devleti'nin hızlı yükselişiyle telaşlanan Bizans İmparatoru Romen Diyojen ordusuyla sefere çıksa da, Malatya'daki birliğinin yenildiğini öğrenince geri dönmek zorunda kaldı. 1070 yılında Azerbaycan'daki sınır kalelerini fetheden Alp Arslan, Van Gölü'nün kuzeyini aşarak ulaştığı Malazgirt Kalesi'ni teslim almayı başarıdı. Diyarbekir üzerinden Elcezire'ye girip Urfa'yı kuşatan ordu, Fatımi komutanlarının teşvikiyle yöneldiği Mısır seferi kapsamında 1071 yılında nihayet Halep'te toplandı.

Anadolu'nun Kapılarını Açan Malazgirt Zaferi

Alp Arslan'ın Mısır seferinde olduğunu öğrenen Romen Diyojen, Türkleri Anadolu'dan atmak için 200 bin kişilik devasa bir ordu kurdu. İmparator Romen Diyojen'in komutasındaki çok uluslu Bizans ordusu şu kozmopolit unsurlardan oluşuyordu:

• Franklar, Normanlar ve Slavlar,
• Gürcüler, Abazalar ve Ermeniler,
• İslamiyet'i kabul etmemiş olan Peçenek ve Oğuz Türkleri.

13 Mart 1071'de İstanbul'dan yola çıkan Bizans ordusunu haber alan sultan, Mısır seferinden vazgeçerek rotasını hızla kuzeye çevirdi. Ahlat'a yolladığı öncü kuvvetler Bizans'ı bozguna uğrattı. 24 Ağustos günü Rahva Ovası'na yerleşen Selçuklu ordusunun barış teklifleri Bizans tarafınca reddedilince, kaçınılmaz olan büyük muharebe için son hazırlıklar başladı. Alimlerin tavsiyesi üzerine savaşı 26 Ağustos Cuma gününe denk getiren ulu hükümdar, o sabah secdeye vararak yüce yaratıcıya samimiyetle dua etti. Üzerine beyaz elbiseler giyip atının kuyruğunu bağlayan Alp Arslan, eline aldığı gürzle askerlerine seslenerek onlara büyük bir cesaret aşıladı. Askerlerine geri dönmekte serbest olduklarını söyleyerek onları coşturdu.

Savaş öncesindeki gece, Selçuklu müfrezeleri attıkları oklar ve naralarla Bizans saflarını sabaha dek yorgun düşürdü. Meydanda ise Bizans ordusundaki Türk soylu Peçenek ve Oğuz savaşçılarıyla temas kurularak kendi saflarına geçmeleri sağlandı. Mezhepsel baskılardan öfkeli Ermeni birlikleri de savaş alanını terk edince Bizans ordusunda manevi çöküş başladı. Alp Arslan'ın uyguladığı mükemmel hilal taktiği sayesinde, 50 bin kişilik Selçuklu ordus... Bizans devini çembere aldı. Turan taktiğiyle kuşatılan 200 bin kişilik devasa Bizans ordusu akşam saatlerine doğru tamamen perişan edilirken, imparator Romen Diyojen yaralı bir şekilde Selçuklu askerlerine esir düşmüştür.

Muzaffer hükümdar, esir imparatoru affederek yıllık haraç ve askeri destek karşılığında barış antlaşması yaptı. Ancak Diyojen'in tahttan indirilmesi antlaşmayı geçersiz kılınca sultan, şehzadelerini Anadolu'nun fethiyle görevlendirdi. Türkler kısa sürede Anadolu'ya hakim oldu.

Maveraünnehr Seferi ve Trajik Vefatı

Anadolu zaferinin ardından cihan sultanı, 1072 yılında Türk boylarını bir bayrak altında toplamak amacıyla Maveraünnehr seferine çıktı. Hana Kalesi'ni kuşattığı sırada teslim olacağını bildiren kale komutanı Yusuf el-Harezmi, huzura kabul edildiği anda gizlediği hançeriyle Alp Arslan'ı yaraladı. Saldırgan derhal öldürülse de, bu hain eylem neticesinde ağır yaralanan ulu sultan dört gün süren yaşam mücadelesinin ardından 25 Kasım 1072 tarihinde vefat etmiştir.

Kova burcu olan ve vefat ettiğinde henüz 43 yaşında bulunan kudretli hükümdar, Türkmenistan'ın Merv şehrinde toprağa verildi. Vasiyeti uyarınca ölümünün ardından devletin başına oğlu Melikşah geçmiştir.