Türkiye'de Bizans ve erken Osmanlı tarihi araştırmalarının öncü isimlerinden Prof. Dr. Melek Delilbaşı, 12 Temmuz 1947'de İstanbul'da dünyaya gelmiş ve ömrünü bu alana adamış saygın bir bilim insanıdır. 27 Eylül 2022'de yine doğduğu şehirde vefat eden tarihçi, arşiv belgeleri ve tahrir defterleri üzerine yaptığı titiz incelemelerle geçmişin karanlık noktalarını aydınlatmıştır.
Selanik'ten Londra'ya Akademik Yolculuk
Melek Delilbaşı, eğitim hayatının ilk önemli adımlarını Çamlıca Lisesi'nde atmıştır. Yükseköğrenimini ise Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Orta Çağ Tarihi bölümünde yapmıştır. Buradan 1968 senesinde mezun olmuştur. Lisans eğitiminin ardından aynı kürsüde asistan olarak göreve başlayarak akademik dünyaya ilk adımını atmıştır. Doktora tezi hazırlığında "J. Anagnostis, Sultan II. Murad Dönemine Ait Bir Bizans Kaynağı" konusuna odaklanmış, 1970-1972 yıllarında Selanik Üniversitesi'nde araştırmalar yapmıştır. 1973 senesinde doktorasını tamamlayan Delilbaşı, akademik çalışmalarını sürdürmüştür. Doçentlik tezi araştırmaları için İngiltere'ye giderek British Museum ve King's College London'da önemli incelemelerde bulunmuştur. Yürüttüğü titiz çalışmalar sayesinde 1980 yılında doçentlik unvanını almış, 1988 yılında ise aynı fakültede profesörlük kadrosuna yükselmiştir.
Akademik Yöneticilik ve Uluslararası Temsil
Akademik kariyeri boyunca idari görevlerden de kaçınmayan Delilbaşı, 1989 ile 1994 yılları arasında Tarih Bölümü Başkanlığı görevini yürütmüştür. Ayrıca 1990'dan 2005 yılına dek Çağdaş Yunan Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Başkanlığı sorumluluğunu üstlenmiştir. 1995 ve 2001 yılları arasında Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dekanı olarak idari liderlik yapmıştır. Bilgi birikimini farklı kurumlara da aktaran tarihçi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi bünyesinde Bizans-Osmanlı Tarihi dersleri vermiştir. Emekleri ve birikimi doğrultusunda, 2005-2009 yılları arasında Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi müdürlüğü makamında bulunmuştur. Uluslararası akademik dünyada da saygın bir yer edinen araştırmacı, 1982 ile 1997 yılları arasındaki dönemde Washington'da bulunan Dumbarton Oaks bünyesinde burslu olarak çalışmalar yürütmüştür. Harvard Bizantoloji Enstitüsü olarak faaliyet gösteren bu prestijli merkezde, aralıklarla üç kez araştırma yapma imkanı elde etmiştir. Meslek hayatındaki en önemli dönüm noktası ise 1982 yılında gerçekleşmiştir. Tarihçi, burada ünlü bilim insanı Nikolaos Oikonomides tarafından verilen Grekçe Paleografya seminerine katılarak gelecekteki çalışmalarının metodolojik temelini atmıştır.
Bizans ve Osmanlı Tarihinin Kesişiminde Araştırmalar
Tarihçinin bilimsel araştırmalarının odak noktasını, öncelikle Türk sultanlarına ait ahitnameler ve tarihi mektuplar oluşturmuştur. Bu konularda çeşitli makaleler kaleme alan akademisyen, ilerleyen yıllarda erken dönem Osmanlı İmparatorluğu ve geç dönem Bizans tarihi hakkında eşsiz bilgiler sunan en eski Osmanlı tahrir defterleri üzerine yoğunlaşmıştır. Delilbaşı'nın hazırladığı makaleler şu prestijli dergilerde yayımlanarak bilim dünyasına sunulmuştur:
- Belleten
- Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Bülteni
- Turkish Review Quarterly Digest
- Türk Tarih Kurumu Belgeler Dergisi
- Association Internationale d'Ètudes du Sud-Est Européen Bulletin
- Tarih Araştırmaları
Ayrıca Muzaffer Arıkan ile birlikte hazırladıkları ve bölge tarihi açısından büyük önem taşıyan 1454/1455 tarihli Tırhala Mufassal Tahrir Defteri adlı çalışması, 2001 yılında kitap olarak basılmıştır. Bilimsel kurullardaki etkinliğiyle de tanınan akademisyen, Uluslararası Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Derneği (AIESEE) Türkiye Komitesi ile Uluslararası Komite bünyesinde Başkan Yardımcılığı görevlerini üstlenmiştir. Buna ilaveten, Türk Tarih Kurumu Bizans ve Doğu Roma İncelemeleri Ulusal Komitesi Başkanlığı görevini üstlenmiştir. Ayrıca Uluslararası Bizans Çalışmaları Derneği (AIEB) Türkiye Milli Komitesi Başkanlığı sorumluluğunu da yürütmüştür. Ömrünü tarih bilimine adayan Prof. Dr. Melek Delilbaşı, 27 Eylül 2022 tarihinde, doğum yeri olan İstanbul'da 75 yaşında doğal nedenlerle vefat etmiştir. Vefatının ardından cenazesi Şakirin Camii'nden kaldırılarak Yenidoğan Mezarlığı'na defnedilmiştir.