Türkiye'nin uluslararası ilişkiler ve siyasi tarih disiplinine önemli katkılarda bulunmuş olan Prof. Dr. Melek Melahat Fırat, Mülkiye geleneğinin en saygın isimleri arasında yer alır. 1963 yılında Malatya’da dünyaya gözlerini açan akademisyen, yarım asrı aşan yaşam serüveninde bilim dünyasının saygın kürsülerinde ülkemizi başarıyla temsil etmiştir. Yabancı dil yetkinliği ve dış politika analizleriyle tanınan Fırat, akademik birikimini Ankara Üniversitesi çatısı altında sürdürmektedir. Özellikle Türk dış politikası ve yakın dönem bölge tarihi üzerine yaptığı derinlikli araştırmalar, kendisini alanında öncü bir konuma taşımıştır.
Mülkiye'den Paris'e Uzanan Akademik Yolculuk
İlk ve ortaöğretim yıllarında gösterdiği başarıların ardından eğitimine Notre Dame de Sion Kız Lisesi bünyesinde devam eden Fırat, lise sıralarından itibaren nitelikli bir entelektüel altyapı edindi. Yabancı dil yetkinliği oldukça yüksektir. Fransızca ve İngilizce dillerinde üst düzey hakimiyet kazanan araştırmacı, yükseköğrenim tercihini ise Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası İlişkiler Bölümü'nden yana kullandı. Mülkiye koridorlarında geçen verimli öğrencilik yılları, 1986 yılındaki mezuniyet ile taçlandı. Genç araştırmacının akademiye olan ilgisi mezuniyetle sınırlı kalmadı. Bu sebeple, diplomasını aldıktan iki yıl sonra mezun olduğu fakültenin Siyasi Tarih Anabilim Dalı kadrosuna araştırma görevlisi olarak dahil oldu.
Akademik basamakları hızla tırmanırken, 1989 yılında Prof. Dr. Türkkaya Ataöv danışmanlığında yürüttüğü "İran İslam Devrimi ve Türk-İran İlişkileri, 1979-1987" başlıklı çalışmasıyla yüksek lisans derecesini elde etti. Akademik ufkunu genişletmek amacıyla 1993 yılında Fransa'ya giden araştırmacı, Paris'te bulunan Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales bünyesinde Bizans ve Modern Yunanistan Bölümü'nde DEA çalışmasını yürüttü. Burada, "Kıbrıs Cumhuriyeti'nin Dış Politikası, 1960-1974" konusunu ele aldığı çalışmasını 1995 yılına kadar başarıyla tamamladı. Yurda dönüşünün ardından, Türk dış politikasının kritik bir dönemini aydınlatan "Türk Dış Politikası'nda Çok Yönlülüğe Geçiş Süreci, 1960-1971" teziyle Prof. Dr. Baskın Oran danışmanlığında doktorasını 1996 yılında bitirdi.
Doktorasının ardından 1999 senesinde yardımcı doçent unvanını alan bilim kadını, başarılı çalışmalarına devam ederek 2003 yılında Siyasi Tarih Doçenti unvanına layık görüldü. 2010 yılında ise profesörlük kadrosuna atandı. Çalışmalarına bu unvanla devam etti. Deneyimli akademisyen, 2013 yılı itibarıyla da Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Siyasi Tarih Anabilim Dalı'nda öğretim üyeliği ve akademik araştırmalarını kesintisiz olarak sürdürmektedir.
Afrika Vizyonu ve Devlet Protokolündeki Rolü
Prof. Dr. Melek Fırat, yalnızca Mülkiye dersliklerinde teorik bilgi üretmekle yetinmeyen, bu bilgiyi sahada vizyona dönüştüren aktif bir yöneticidir. Kendisi, Ankara Üniversitesi Afrika Çalışmaları Araştırma ve Uygulama Merkezi (AÇAUM) kuruluşunda hayati bir misyon üstlenmiştir. Kurucu katkılarının yanı sıra 2008 ile 2012 yılları arasında bu stratejik merkezin müdürlük görevini büyük bir kararlılıkla yerine getirmiştir. Bu dönemde Türkiye'nin Afrika kıtasına açılım politikasında kritik roller üstlendi. AÇAUM müdürü kimliğiyle, devletin en üst düzey diplomatik temaslarında resmi heyetlerde yer alarak ülkemizi temsil etti.
Nitekim, 20-23 Şubat 2009 tarihlerinde dönemin Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün gerçekleştirdiği Tanzanya ve Kenya resmi ziyaret heyetine katılmıştır. Bununla da yetinmeyerek, Türkiye Cumhuriyeti tarihinde bir ilki temsil eden 14-17 Mart 2010 tarihli Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Kamerun resmi ziyaret heyetinde de AÇAUM'u temsilen hazır bulunmuştur. Ancak 2012 yılının Kasım ayında, Ankara Üniversitesi'ne yeni atanan rektör Erkan İbiş'in kendi yönetim kadrosunu kurmasını kolaylaştırmak adına diğer yöneticilerle birlikte istifasını sundu. İstifasının ardından boşalan bu önemli idari makama ise Mühendislik Fakültesi'nden Doğan Aydal atandı.
Eğitim Aşkı ve Yetiştirdiği Yeni Nesiller
Eğitim faaliyetlerine büyük önem vermektedir. İdari görevlerinin ardından asli odağı olan öğretime ve araştırmaya yoğunlaşan Prof. Dr. Melek Fırat, Mülkiye bünyesinde farklı seviyelerde dersler sunmaktadır. Prof. Dr. Melek Fırat'ın Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi bünyesinde yürüttüğü dersler ve akademik seminerler şunlardır:
- Lisans Düzeyi: Siyasi Tarih III, Türk Dış Politikası I, Türk Dış Politikası II, Türk Dış Politikası III
- Yüksek Lisans Düzeyi: 1990'lardan Günümüze Türk Dış Politikası
- Doktora Düzeyi: Tarihte Yöntem
Bugün de Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde görevine devam eden Prof. Dr. Melek Fırat, akademik birikimiyle geleceğin hariciyecilerini yetiştirmeye odaklanmaktadır. Sahip olduğu engin vizyon sayesinde Türk dış politikası çalışmalarına yön vermeye devam eden deneyimli akademisyen, hem bilimsel makaleleri hem de yetiştirdiği yüzlerce öğrencisiyle Mülkiye ekolünün yaşayan en kıymetli temsilcilerinden biridir.