Melek Baykal, 7 Ağustos 1954'te İstanbul'da dünyaya geldi. Bağdat Caddesi'ndeki dededen kalma köşkte büyüyen Baykal'ın babası bürokrat olduğundan aile, Ankara ile İstanbul arasında sürekli gidip geldi. Annesi Şükran Baykal'dır. Henüz 17 yaşındayken sahneye adım atan Melek Baykal, ilk tiyatro deneyiminde 85 yaşında bir kadını canlandırarak meslektaşlarının hayranlığını kazandı.
Konservatuvar Yılları ve Ankara Devlet Tiyatrosu
Ankara Devlet Konservatuvarı'ndan 1975'te mezun olan Baykal, yıllarını büyük ölçüde Ankara Devlet Tiyatrosu'nda geçirdi. Sahneye ilk kez 1973'te çıkan oyuncu, 1993'e dek bu sahnede Federico Garcia Lorca, Shakespeare, Nazım Hikmet ve Tennessee Williams gibi usta yazarların eserlerinde rol aldı. 1980'li yıllarda Ankara Devlet Tiyatrosu bünyesinde Bernarda Alba'nın Evi, Yerma, Sinan ve Troyalı Kadınlar gibi ağır repertuvar yapıtlarına imza attı.
Konservatuarı bitirdiği yıl sahne arkadaşı tiyatrocu ve dizi oyuncusu Zafer Ergin ile ilk evliliğini yaptı; bu birliktelik dört yıl sürdü. Almanya'da tanıştığı Warner Striening ile 1984'te yeniden evlenen Baykal, 1987'den itibaren ayrı yaşamaya başladı; resmi boşanma ancak 2020'de gerçekleşti.
Televizyon Dünyasındaki Yükseliş
1993 yapımı Ferhunde Hanımlar dizisindeki Nermin rolü, Baykal'ı ulusal çapta tanıttı. Ankara'da çekilen bu yapımın ardından gelen teklifleri değerlendirerek İstanbul'a yerleşti. 2000 yılında Hayat Bağları'nda Nurhayat'ı, 2004-2007 arasında ise yönetmenliğini Serdar Akar'ın üstlendiği Cennet Mahallesi'nde Pembe Erdağı'nı canlandırdı. 2012'de Star TV'de kendi adını taşıyan programı sundu; 2020-2021 yıllarında Babam Çok Değişti'de Arife Pamuk karakteriyle ekranlara geri döndü. 2023'te ise Bursa Bülbülü ile sinema filmografisine ilk kaydını düşürdü.
Oyunculuğunun yanı sıra 2016 yılında senaryosuna katkıda bulunduğu Kaçma Birader filminde de rol üstlendi. 2020'de Sahrap Soysal ile birlikte Dudugiller adlı YouTube kanalında içerik üretti.
Ödüller ve Tanınırlık
İstanbul Devlet Tiyatrosu'nda sahnelenen Sokrates'in Son Gecesi oyunuyla birden fazla prestijli ödüle değer görüldü:
- Afife Tiyatro Ödülü — 2008-2009 sezonu, tiyatroda en iyi kadın oyuncu (Ankara Sanat Kurumu)
- Afife Tiyatro Ödülü — 2009-2010 sezonu, tiyatroda en iyi kadın oyuncu (Ankara Sanat Kurumu)
- En İyi Kadın Oyuncu — 2009, Kadir Has Üniversitesi
- Siyaset Dergisi Ödülü — 2010, tiyatro dalında en iyi kadın oyuncu
Hipoglisemi ve tiroid rahatsızlıklarıyla mücadele ettiğini kamuoyuyla paylaşan Baykal, onlarca yıllık sahne ve ekran deneyimiyle Türk tiyatrosunun köklü isimlerinden biri olmayı sürdürmektedir.