Mustafa Mecdi Nizami Boysan, 1886 yılında Gümülcine'de dünyaya gelen, Millî Mücadele döneminde üstlendiği stratejik lojistik görevlerle ve Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki sanayileşme hamleleriyle tanınan önemli bir Türk iş insanı ve siyasetçidir. Babası Ömer Hamdi Bey ve annesi Nazmiye Cemile Hanım olan Boysan, özellikle iş dünyasındaki girişimci kimliği ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün kız kardeşi Makbule Hanım ile yaptığı evlilikle döneminin önde gelen isimlerinden biri olmuştur. Hem iş dünyasında hem de parlamentoda aktif roller üstlenen Boysan, 25 Aralık 1956'da Ankara'da 70 yaşında hayatını kaybetmiştir.
Millî Mücadele ve Girişimcilik Yılları
Birinci Dünya Savaşı sonrasında Anadolu'da bağımsızlık ateşinin yakıldığı kritik günlerde İstanbul'da bulunan Mecdi Bey, bu dönemde Mustafa Kemal Paşa'nın kız kardeşi Makbule Atadan ile hayatını birleştirdi. Savaşın en çetin yıllarında milli direnişe lojistik destek sağlamak amacıyla İstanbul ile Ankara arasında mekik dokuyan genç iş insanı, çok yönlü bir köprü görevi gördü. Ordunun acil ihtiyaç duyduğu şu malzemelerin temin edilmesinde büyük çaba sarf etti:
- Uçak yapımında kullanılan tayyare bezi,
- Haberleşmeyi sağlayan telefon telleri,
- Askerlerin donanımı için sırt çantaları,
- Askeri giyim için kaputluk bezler ve fışekler.
Mecdi Bey, cephe gerisindeki bu hayati tedarik zincirini başarıyla yönetmenin yanı sıra akaryakıt ticaretiyle de ilgilenerek genç Cumhuriyet'in iktisadi temellerine katkıda bulundu.
Tarımsal Üretim ve Cam Sanayiindeki Rolü
Savaşın bitimiyle birlikte üretim odaklı vizyonunu tarım sektörüne taşıyan Boysan, 1924 yılında Kemerburgaz sınırları içindeki Alibeyköy'de modern bir çiftlik kurdu. Bu çiftlikte tarımın pek çok farklı koluyla ilgilenerek geniş kapsamlı bir üretim ağı oluşturdu. Girişimci ruhunu bu tesiste de sergileyen Boysan, şu alanlarda faaliyet yürüttü:
- Modern arıcılık çalışmaları ve bal üretimi,
- Sütçülük ve hayvancılık faaliyetleri,
- Tavşancılık ve fidancılık girişimleri,
- Geniş ölçekli sebzecilik ve meyvecilik üretimi.
Tarımdaki bu başarılarının ardından, Türkiye'nin sanayileşme sürecinde de aktif rol üstlendi. Bakanlar Kurulu kararıyla Türkiye İş Bankası'na yerli cam sanayiini kurma görevi verildiğinde, Mecdi Bey Şişe ve Cam Fabrikası Şirketi'nin İdare Meclisi üyeliğine getirildi. Soyadı Kanunu'nun yürürlüğe girmesiyle birlikte Boysan soyadını alan deneyimli müteşebbis, sanayinin gelişimi için yoğun mesai harcadı.
Edirne Milletvekilliği ve Siyasi Çalışmaları
İş dünyasındaki tecrübelerini parlamento çatısı altına taşımak isteyen Boysan, 1935 genel seçimlerinde Cumhuriyet Halk Partisi'nden Edirne milletvekili adayı oldu. Seçimlerde 360 seçmenin oyunu alarak TBMM'nin V. döneminde yasama faaliyetlerine katıldı. Mecliste özellikle iktisat encümeni bünyesinde görev yaparak ekonomik kalkınma projelerine odaklandı. Dönemin teknolojik gelişimini yakından takip eden parlamenter, yurt dışından ithal edilecek radyolar ile yedek parçaların vergi ve gümrük resminden muaf tutulmasına yönelik kanun teklifi sundu.
Milletvekilliği görevi 1939 yılına kadar süren Boysan, 1946 senesinde eşi Makbule Hanım'dan ayrıldı. Fransızca, Almanca, Rumca ve Arapça gibi çok sayıda dile hâkim olan ve entelektüel birikimiyle tanınan Mecdi Boysan, 1956 yılının aralık ayında hayata gözlerini yumarak geride zengin bir girişimcilik ve siyaset mirası bıraktı.