Türkiye'de modern idmancılığın ve Alman jimnastiğinin kurucu öncüleri arasında yer alan Mazhar Kazancı, Türk spor tarihinin en saygın ve köklü çınarlarından Beşiktaş Jimnastik Kulübü'nün kuruluş meşalesini yakan abidevi bir şahsiyettir. 1876 yılında Maraş'ta dünyaya gelen ve vatan savunmasına adanmış askeri terbiyeyle yetişen bu efsanevi isim, 1895 senesinde Harbiye'den başarıyla mezun olmasının ardından tüm ömrünü genç nesillerin bedensel ve zihinsel gelişimine adamıştır. İmparatorluğun son fırtınalı dönemlerinde, yıpratıcı siyasi şartların ve yasakların gölgesinde kalmayarak Türk gençliğine spor bilincini ve disiplinini aşılamayı temel gaye edinmiştir. 1957 yılında İstanbul'da 81 yaşında vefat eden Kazancı, arkasında yalnızca şampiyonluklar değil, aynı zamanda milyonların sevgilisi haline gelen dev bir spor çınarı ile spora dair yol gösterici önemli eserler bırakmıştır.
Harbiye Yıllarından Sporun Zirvesine Uzanış
Mazhar Kazancı, Harbiye Mektebi'nde aldığı disiplinli eğitimi sporla taçlandırdı. Gençlik yıllarından itibaren özellikle eskrim, halter ve binicilik alanlarında gösterdiği üstün yetenekle bilinen genç sporcu, kısa sürede büyük bir ün kazandı. Spordaki bu başarıları, ona Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı tarafından 'İlk Türkiye cimnastik şampiyonu' unvanının verilmesini sağladı. Bedensel gücünü ve azmini kanıtlamak onun en büyük tutkusuydu. Bu doğrultuda, İstanbul Boğazı'nı yüzerek karşıya geçmek ve hiç beklemeden tekrar yüzerek geri dönmek, onun en sevdiği idman rutinlerinden biri haline gelmişti.
Askeri ve sivil mekteplerde üstlendiği eğitmenlik rolleri, Kazancı'nın Türk sporuna sunduğu hizmetlerin en değerli halkalarından biridir. Başarılı spor adamı, ülkenin en seçkin eğitim kurumlarında görev yaparak gençlerin eğitimine katkıda bulunmuştur. Mazhar Kazancı'nın beden eğitimi öğretmenliği yaptığı başlıca kurumlar şunlardır:
- Edirne Harbiyesi
- Harbiye Mektebi
- Askerî Tıbbiye
- Kuleli Askeri Lisesi
- Harp Akademileri
- Galatasaray Lisesi
Bu seçkin eğitim yuvalarında yetiştirdiği öğrencilerle ülkedeki spor kültürünün yaygınlaşmasına öncülük etti. Güreş Milli Takımı kadrosuna girmeyi başaran ve bu alanda da başarılarıyla tanınan çok yönlü sporcu, idari alanda da önemli sorumluluklar üstlendi. Türkiye'nin ilk Jimnastik Federasyonunda ve Halter Federasyonunda aktif görevler aldı. Spor dünyasındaki saygınlığı sınırları aşmıştı. Bu sayede Avrupa Halter Federasyonu üyeliğine seçildi ve uluslararası halter ile güreş müsabakalarında hakemlik yaptı.
Mazhar Kazancı, spor hayatının idari ve pratik yönlerinin yanı sıra akademik boyutuyla da ilgilendi. Beden Terbiyesi Merkez Danışma Kurulu üyeliğinde bulunarak Türk sporunun kurumsallaşması adına önemli politikalar geliştirdi. Ayrıca güreş ve jimnastik branşlarında kaleme aldığı eserlerle teorik bir miras bıraktı. Aile hayatına da büyük değer veren Kazancı evliydi ve Esat ile Melih adlarında iki erkek çocuk babasıydı. Kendisi gibi spor dünyasına adım atan oğlu Esat Kazancı da babasının izinden giderek sporla yakından ilgilenmiştir.
Beşiktaş'ın Kuruluş Ateşi ve Serencebey Baskını
Türk sporunun mihenk taşlarından Beşiktaş'ın kuruluşu, Mazhar Kazancı'nın hayatıyla doğrudan kesişen büyük bir destandır. Her şey 1902 yılının sonbaharında, Beşiktaş Serencebey Mahallesi'nde başladı. O dönem Medine Muhafızı olan Osman Paşa'nın konağının geniş bahçesi, tarihi bir girişime ev sahipliği yapıyordu. Osman Paşa'nın oğulları Mehmet Şamil ve Hüseyin Bereket başta olmak üzere mahallenin idealist gençleri burada bir araya geldi. Ahmet Fetgeri, Mehmet Ali Fetgeri, Nazım Nazif, Cemil Feti ve Şevket Beyler'in de aralarında bulunduğu yirmi iki kişilik bu grup, haftanın belirli günlerinde toplanıyordu. Gençlerin ilgilendiği sporlar barfiks, paralel, halter, güreş ile aletli ve aletsiz jimnastik hareketlerinden oluşuyordu.
Ancak o dönemdeki siyasi şartlar, genç sporcular için büyük bir engel teşkil ediyordu. Sultan İkinci Abdülhamit yönetimi, her türlü toplu faaliyetten endişe duyarak etrafa hafiyeler salmıştı. Serencebey'deki bu hareketliliği haber alan saray adamları, bahçeyi basarak gençleri karakola götürdü. Büyük bir gerginlik yaşandı. Fakat sporcuların bazılarının saray çevrelerine yakınlığı durumu yumuşattı. Ayrıca gençlerin o dönem kötü gözle bakılan futbolu oynamamaları, yalnızca bedensel hareketler yapmaları da etkili oldu. Nihayetinde gergin ortam dağıldı. Saray çevresinden Şeyhzade Abdülhalim de gençleri destekleyerek antrenmanları yakından izlemeye başladı. Hatta dönemin ünlü güreşçisi ve boksörü Kenan Bey de çalışmalara katılarak gençlere boks ve güreş teknikleri öğretti. Tüm bu adımların ardından, 1903 yılının Mart ayında özel bir izinle Bereket Jimnastik Kulübü resmen kuruldu.
Hareket Ordusu'ndan Beşiktaş Jimnastik Kulübü'ne
1908 yılında İkinci Meşrutiyet'in ilan edilmesiyle birlikte Osmanlı topraklarında sportif faaliyetler serbestlik kazandı. Ancak kısa süre sonra patlak veren 31 Mart 1909 siyasi olayları, ülkenin seyrini değiştirdi. Bu sırada Edirne'de bulunan Fuat Balkan ve Mazhar Kazancı, düzeni sağlamak amacıyla yola çıkan Hareket Ordusu bünyesinde İstanbul'a intikal ettiler. Siyasi çalkantıların yatışmasının ardından bu iki idealist spor adamı, İstanbul'da büyük bir atılım gerçekleştirmeye karar verdi. İyi bir eskrim hocası olan Fuat Balkan ile güreş ve halter sporlarında uzmanlaşan Mazhar Kazancı, Serencebey'de jimnastik yapan gençleri bularak onlara güçlerini birleştirme fikrini sundular. Gençlerin bu ortaklık teklifini kabul etmesiyle birlikte tarihi adımlar atılmaya başlandı.
Fuat Balkan, Ihlamur semtindeki evinin alt katını kulübün yeni merkezi haline getirdi. Bu birleşmenin ardından Bereket Jimnastik Kulübü'nün adı Beşiktaş Jimnastik Kulübü olarak değiştirildi. Kulüpte jimnastik, güreş, boks, eskrim ve atletizm gibi branşlar ön planda tutuluyordu. Fuat Bey'in yakın arkadaşları Refik ve Şerafettin Beyler de seçkin eskrimciler olarak bu oluşuma katıldılar. Beyoğlu Mutasarrıfı Muhittin Bey'in büyük destek ve teşvikiyle kulüp, 13 Ocak 1910 tarihinde resmen tescil edilerek Türkiye'nin ilk tescilli Türk spor kulübü olma unvanını elde etti. Beşiktaş Osmanlı Jimnastik Kulübü adıyla tescillenen bu oluşum, semtin gençleri arasında adeta çığ gibi büyüdü. Kısa süre içinde kulüp üye sayısı 150'ye ulaştı.
Yoğun ilgi üzerine kulübün merkezi Ihlamur'dan Akaretler'deki 49 numaralı binaya nakledildi. Zamanla bu mekan da yetersiz kalmaya başlayınca, yine Akaretler'de bulunan 84 numaralı daha geniş bir binaya geçiş yapıldı. Yeni binanın arkasındaki geniş bahçe, genç sporcuların antrenman yapabileceği modern bir spor sahasına dönüştürüldü. Beşiktaş'ın ve Türk sporunun gelişmesinde büyük bir özveriyle çalışan Mazhar Kazancı, spor sevgisini gelecek nesillere aşılayan adımlar attı. 1957 yılında hayata gözlerini yuman bu ulu çınar, ardında Türk sporunun sönmeyecek meşalesini ve Beşiktaş gibi büyük bir camiayı miras bırakmıştır.