Gençliği
Mao Zedong, 26 Aralık 1893'te Çin'in Hunan eyaletinde varlıklı bir köylü ailesinin çocuğu olarak doğdu. Öğretmenlik eğitimi almak üzere köyden ayrıldı, 1911 Devrimi'nde Hunan eyalet ordusunda savaştı, sonra okula dönüp fiziksel dayanıklılık ve kolektif hareket üzerine çalıştı. 1918'de mezun olunca Pekin'e gitti; ileride kayınpederi olacak Profesör Yang Changji ile tanıştı, Li Dazhao ve Chen Duxiu'dan etkilendi, kütüphanecilik yaptı. Temmuz 1921'de, 27 yaşındayken Çin Komünist Partisi'nin Şanghay'daki ilk kongresine katıldı; iki yıl sonra merkez kurul üyeliğine seçildi. Kuomintang-ÇKP birleşik cephesi sırasında Kuomintang'ın Köylü Eğitim Enstitüsü yöneticisi oldu ve 1927'de "Hunan'da Köylü Sorunu" incelemesini yazdı.
Savaş ve devrim
1927'de Birleşik Cephe dağılınca Hunan'da Güz Hasadı Ayaklanması'nı yönetti, ancak başarısız olarak takipçileriyle Jinggang Dağları'na çekildi. 1931-1934 arasında kurulan Çin Sovyet Cumhuriyeti'nin başkanı seçildi. Zhu De ile gerilla ordusu kurdu ve toprak reformunu başlattı. Çan Kay Şek'in komünistleri tasfiye kararlılığı karşısında başlayan yaklaşık 9.600 kilometrelik Uzun Yürüyüş sırasında liderliğini pekiştirdi; Zunyi Konferansı'nda Zhou Enlai'ın desteğiyle Politbüro İcra Komitesi'ne seçildi. 1937-1945 Çin-Japon Savaşı'nda Japon işgaline karşı direnişi Yan'an üssünden yönetti ve 1942'deki düzeltme harekâtıyla liderliğini kesinleştirdi. Savaştan sonra Kuomintang ile iç savaş yeniden başladı; 1949 başında Kuomintang ağır yenilgiler aldı, Çan Kay Şek 10 Aralık 1949'da Tayvan'a kaçtı. Mao 1 Ekim 1949'da Pekin'deki Tiananmen Meydanı'nda Çin Halk Cumhuriyeti'nin kuruluşunu ilan etti.
İktidar dönemi ve tartışmalar
ÇKP Politbürosu'nda (1943-1976) ve Merkez Komitesi Başkanı olarak (1945-1976) görev yaptı. Büyük İleri Atılım (1958-1962), Sağcı Karşıtı Hareket, Sosyalist Eğitim Hareketi ve Kültür Devrimi (1966-1976) gibi toplumsal ve ekonomik projeler geliştirdi. Taraftarlarına göre Mao büyük bir devrimcidir ve Çin'in modern devletini yaratan liderdir; günümüz Çin'inin Sun Yat-sen'den sonraki mimarı sayılır. Eleştirmenleri onu dinî ve kültürel eserleri ve alanları yok etmekle, Çin'i kitlesel baskıdan sorumlu otokratik bir rejime dönüştürmekle suçlar; açlık, zulüm, hapishane işçiliği ve toplu infaz yoluyla 40 ila 80 milyon kişinin ölümünden sorumlu tutulur. Eşleri arasında Yang Kaihui, He Zizhen ve Lan Ping (Jiang Qing) vardır. 9 Eylül 1976'da öldü.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Mao Zedong maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.