Lev Davidoviç Troçki, 7 Kasım 1879 tarihinde Güney Ukrayna sınırları içindeki Kerson yakınlarında yer alan Yanovka'da dünyaya gözlerini açtı. 1917 yılındaki büyük Rus Devrimi'nin ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin kuruluşunun en kilit aktörlerinden biri olan bu Marksist teorisyen, yeni rejimin askeri gücü olan Kızıl Ordu'yu sıfırdan inşa ederek tarihin akışını değiştirdi. Ancak Vladimir Ilyich Lenin'in vefatının ardından Josef Stalin ile tutuştuğu iktidar savaşı, onun Sovyet topraklarından sürülmesine ve hayatının sonuna kadar sürecek fırtınalı bir kaçış öyküsünün başlamasına yol açtı.
Yahudi kökenli bir çiftçi ailesinin çocuğuydu. Evlerinde Rusça ve Ukraynaca konuşulan bir ortamda büyüdü. Henüz dokuz yaşındayken, daha iyi bir eğitim alabilmesi amacıyla Odessa'da yaşayan teyzesinin yanına gönderildi. Burada gittiği Alman Okulu, onun entelektüel dünyasını şekillendiren en önemli unsur oldu. Nitekim ünlü devrimci, kaleme aldığı "Hayatım" isimli otobiyografisinde bu eğitim kurumunda edindiği dil becerilerinin yaşamı boyunca kendisine büyük kapılar açtığını belirtmiştir. Genç yaşta Ukraynaca, Rusça, İbranice, Almanca, İngilizce, Fransızca ve İspanyolca gibi birçok dili akıcı şekilde konuşmayı başardı. 1896'da Nikolayev kentine giderek hukuk ve matematik eğitimi alan genç adam, burada devrimci fikirlerle tanıştı.
Çarlık Zindanlarından Devrimin Zirvesine
1898 yılında Güney Rusya Çalışanları Birliği'ne katılan Troçki, burada Marksist ideolojiyi derinlemesine benimsedi. Çarlık rejiminin dikkatini çekmesi uzun sürmedi; aynı yıl tutuklanarak iki sene hapiste kaldıktan sonra Sibirya'ya sürüldü. Bu dönemde ilk eşi Aleksandra Sokolovskaya ile evlenen devrimci, daha sonra tüm dünyanın tanıyacağı "Troçki" takma ismini de bu Sibirya sürgünü sırasında kullanmaya başladı. 1902 yılında sürgünden kaçarak Viyana ve Londra'ya geçti; burada Vladimir Ilyich Lenin ile tanışıp "Iskra" gazetesinde yazarlık yaptı. Parti içindeki görüş ayrılıklarında Menşevik kanada yakın dursa da daha sonra bağımsız bir çizgi izlemeyi seçti.
1905 yılındaki meşhur "Kanlı Pazar" olayından sonra hızla Rusya'ya dönen Troçki, buradaki başarısız devrim girişiminin ardından tekrar Sibirya'ya gönderildi. Ancak pes etmeyerek Finlandiya'ya kaçmayı başarıdı ve bu kaçış hikayesini "1905" adlı eserinde detaylarıyla anlattı. 1917 yılına gelindiğinde Petrograd Sovyeti Başkanlığı'na getirilen Troçki, kışlık sarayın basılmasıyla sonuçlanan Bolşevik İhtilali'nin askering planlamasını üstlendi. Yeni kurulan Sovyet hükümetinde önce Dışişleri Komiserliği, ardından Savaş Bakanlığı yaptı. Bu süreçte kurduğu Kızıl Ordu ile iç savaşı kazanarak Bolşevik iktidarını pekiştirdi.
Brest-Litovsk Anlaşmazlığı ve Stalin ile Yol Ayrımı
Birinci Dünya Savaşı'ndan çekilme süreçte Lenin ile derin görüş ayrılıkları yaşayan Troçki, Brest-Litovsk Antlaşması'nın emperyalist güçlere boyun eğmek anlamına geldiğini savunuyordu. Devrimin tüm Avrupa'ya yayılacağına inanan teorisyen, bu antlaşmanın imzalanması görevini yerine getirmeyi reddetti. Oylamada çoğunluğu kaybedince yerine geçen Lev Kamenev antlaşmayı imzaladı; bu durum Kars, Ardahan ve Batum'un Osmanlı'ya geri verilmesine yol açarken devrimciler arasında büyük bir çatlağa sebep oldu. İç savaşın ardından Lenin'in ölümüyle birlikte parti içindeki dengeler tamamen değişti ve Josef Stalin iktidarı ele geçirdi.
Stalin'in uyguladığı politikalara karşı "Sol Muhalefet" bayrağını açan Troçki, kısa sürede tüm görevlerinden el çektirilerek 1927'de partiden ihraç edildi. 1929 yılında Sovyetler Birliği'nden tamamen sürülen lider, Türkiye'ye sığınarak İstanbul Büyükada'da sıkı güvenlik önlemleri altında yaşamaya başladı. Burada fikirlerini kağıda döken Troçki, 1932'de Sovyet vatandaşlığından da çıkarıldı. Bu yıllarda Berlin'deki kızı Zina'nın intiharı ve oğlunun öldürülmesiyle sarsılan teorisyen, sırasıyla Fransa ve Norveç'in ardından 1937'de Meksika'ya yerleşti.
Meksika Sürgünü ve Trajik Son
Meksika'da "sürekli devrim" kuramını yaymaya devam eden Troçki, kapitalizmin yanı sıra Stalinist bürokrasiye de karşı çıkan Dördüncü Enternasyonal'i kurdu. Ancak Stalin yönetimi, onu rejim için en büyük tehditlerden biri olarak görmeyi sürdürüyordu. 20 Ağustos 1940 tarihinde, gazeteci maskesiyle evine giren İspanyol asıllı GPU ajanı Ramon Mercader tarafından çekiçle başından ağır şekilde yaralandı. Ertesi gün, 21 Ağustos 1940'ta hayata gözlerini yuman 61 yaşındaki Marksist liderin son sözleri, "Dördüncü Enternasyonal'in zaferinden eminim" oldu. Arkasında onlarca teorik eser bırakan Troçki'nin fikirleri, bugün halen dünyanın dört bir yanındaki destekçileri tarafından yaşatılmaktadır.
Troçki'nin öne çıkan bazı önemli eserleri şunlardır:
- 1905
- Hayatım
- Bireysel Terörizmin İflası
- Sürekli Devrim-Sonuçlar ve Olasılıklar
- Lenin'den Sonra Üçüncü Enternasyonal