Cumhuriyet'in ilk yıllarında Türkiye müzik tarihine damga vuran Lale ve Nerkis Hanımlar, taş plak döneminin en önemli kadın ses sanatkârları arasında yer alır. Asıl adları Lebibe İhsan Sezen ve Neyyire İpekçi olan bu iki kardeş, Selanik dünyaya gelişlerinin ardından Balkan Savaşı sonrası göç ettikleri İstanbul'da müzikal yeteneklerini geliştirmişlerdir. Sahneye çıkmadan sadece doldurdukları yüzü aşın şarkı plaka kaydıyla dönemin sanat camiasında büyük yankı uyandırmayı başarmışlardır. Hem Doğu hem de Batı müziklerinin seçkin eserlerini soprano ses tonlarıyla seslendirerek kendilerinden sonraki kuşaklara aynı zamanda rehberlik etmişlerdir.
Selanik'ten İstanbul'a Uzanan Yaşam Yolculuğu
Rumeli kökenli bir ailenin evlatları olan kardeşlerden Neyyire Hanım 1895, Lebibe Hanım ise 1896 senesinde Selanik'te hayata gözlerini açtılar. Babaları kılıç ticaretiyle uğraşan Osman Bey, anneleri ise Havva Hanım'dır. Aile ortamları müzik ritimleriyle yoğrulmuş ve çok sesli bir yapıya sahipti. Öyle ki, 1884 doğumlu ablaları Emine Besime Hanım iyi derecede keman çalarken, 1885 doğumlu Rabia Afet Hanım uduyla ona yoldaşlık ediyordu. 1905 yılında doğan diğer kızkardeşleri Aliye Belkıs Gencer ise ilerleyen yıllarda ses sanatına yönelecekti. Lale ve Nerkis Hanımlar'ın ilk müzik eğitimlerini, evde ablalarıyla birlikte gerçekleştirdikleri meşklerle edindikleri tahmin edilmektedir.
Eğitim hayatlarına Selanik sınırlarında adım atan kız kardeşler, buradaki okul yıllarında müzikle olan bağlarını hiç koparmadılar. Feyziye Mektebi'nin ilk mezunları arasında yer alması muhtemel olan kardeşler, çocukluk yıllarından itibaren sanatsal duyarlılıklarını besleme imkanı buldular. Balkan Savaşı'nın ardından doğup büyüdükleri topraklardan göç etmek zorunda kalan Rumelili aile, nihai durak olarak İstanbul'u seçti. Payitahtın zengin kültür ortamı, yetenekli kardeşlerin müzikal kimliklerini bu büyük şehirde olgunlaştırmalarına zemin hazırladı.
İstanbul'daki yeni yaşamlarında, dönemin müzik sever çevrelerince düzenlenen ev toplantılarına katıldılar. Bu meclislerde hem Geleneksel Türk makam müziği hem de Batı müziği alanında uzmanlaşmış çok sayıda saygın isimle tanışma fırsatı buldular. 1920'lerin başlarında ise eğitimlerini profesyonel boyuta taşıdılar. Petersburg Konservatuvarı eğitmenlerinden olan ve o dönem İstanbul'da ikamet eden Bayan Monçanova ile Paris Konservatuvarı öğretim üyelerinden Madam Namer'den şan ve piyano dersleri aldılar. Türk müziği derslerini ise Udî Nevres Bey'den aldılar. Pek çok usta müzisyenin katıldığı hususi meclislerde bulunarak bilgi ve yeteneklerini harmanladılar.
Taş Plaklar ve Sessiz Ün
Plak doldurma serüvenleri, yaşları otuzun üzerine ulaştığında başladı. 1928 ile 1937 yılları arasında geçen süreçte, solo ya da düet olarak yüz yirmi civarında eseri taş plaklara kaydettiler. İcracılık dönemlerinde kendilerine şu isimler eşlik etmiştir:
- Türk müziği çalışmalarında Udî Nevres Bey uduyla onlara refakat etmiştir.
- Kemanın büyülü sesiyle dönemin usta kemanisi Nubar Tekyay ve çellosuyla Mesut Cemil Bey onlara eşlik etmiştir.
- Batı müziği plaklarında ise piyanist Voskovi ve kemancı Zirkin refakatinde arya ile liedler seslendirmişlerdir.
Bazı plak kayıtlarında kendi isimlerinin baş harfleri olan L. İ. Hanım ve N. İ. Hanım imzası bulunmaktadır. İlginçtir ki, Lale ve Nerkis Hanımlar hayatları boyunca hiçbir halk konserine çıkmamış, radyo yayınlarında şarkı söylememişlerdir. Sadece yayınladıkları plaktaki sesleriyle tanınan kardeşler, bu sınırlılığa rağmen musiki camiasında yoğun ilgiyle karşılanmış ve ardından gelen kadın ses sanatkârlarına esin kaynağı olmuşlardır.
Lebibe Hanım 1 Şubat 1971 günü, Neyyire Hanım ise 12 Mayıs 1975 tarihinde İstanbul'da vefat etmiştir. Bu sessiz ama derinden gelen müzikal mirasın sahipleri, arkalarında Türk müzik tarihinin önemli dönüm noktalarını bırakarak sessizce aramızdan ayrılmışlardır.