Cumhuriyet Türkiye'sinin yetiştirdiği en kıymetli sanat insanlarından biri olan Kaya İlhan, modern dans disiplininin ülkemizdeki en önemli kurucuları arasında yer almaktadır. MSGSÜ İstanbul Devlet Konservatuvarı bünyesindeki modern dans programının kurulmasına katkı sağlayarak dans eğitimine yeni bir yön vermiştir. Sanat hayatı boyunca hem yurt içinde hem de yurt dışında çok sayıda önemli gösteriye başarıyla imza atmış, sahnede sergilediği özgün eserlerle geniş kitlelerin takdirini toplamayı bilmiştir. Sanatçı, 1927 yılında Isparta'da dünyaya gözlerini açtı. Sanatla dolu geçen seksen altı yıllık yaşamı, 2013 senesinde İstanbul'da son bulmuştur.
Sanatla Tanışma ve İlk Sahne Heyecanı
Sanatçının çocukluk yılları eğitimle şekillendi. Edebiyat öğretmeni olan babası Hayrettin Bey ve annesi Nimet Hanım, onun eğitimine büyük önem göstermişlerdir. İlköğrenimini İstanbul'daki Ortaköy 23. İlkokulu'nda tamamlayan İlhan, ortaöğrenimini ise Feyziati Lisesi'nde almıştır. Lise mezuniyetinin ardından İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Alman Filolojisi Bölümü'ne kaydolarak buradaki yükseköğrenimini başarıyla nihayete erdirmiştir. Fakat içindeki dans tutkusu büyüktü. İstanbul Üniversitesi bünyesindeki eğitimi sürerken içindeki bu dinmeyen tutkunun peşinden kararlılıkla giderek, Alman asıllı ünlü balerin Anna Uns'tan özel bale dersleri almaya başlamıştır. Profesyonel sahneye ilk adımını ise 1944 yılında Eminönü Halk Evi bünyesinde düzenlenen 'Büyük Bedri Raks' gösterisiyle atmıştır. Bu deneyim ona güven verdi. Türkiye'de bale eğitimini profesyonel düzeye taşımak amacıyla 1948 yılında kurulan Yeşilköy Bale Okulu'nun ilk öğrencileri arasına adını yazdırmıştır.
Sahnelerden Dünya Arenasına Uzanış
Kaya İlhan'ın profesyonel anlamdaki sahne kariyeri, 1950 yılında Ses Tiyatrosu'nda sahneye çıkmasıyla yeni bir boyut kazandı. Bu temsilde, ünlü Türk şairi Nazım Hikmet'in 'Yaşamaya Dair' adlı eseri eşliğinde, koreografisini bizzat üstlendiği 'Yaşamak' dansını sergiledi. Dönemin Devlet Tiyatroları Genel Müdürü olan usta tiyatrocu Muhsin Ertuğrul, bu performansı izledikten sonra genç sanatçıyı Ankara'ya davet etme kararı aldı. Bu daveti kabul eden İlhan, Ankara Devlet Opera ve Balesi bünyesine katılarak buradaki kadroda görev aldı. Ankara'daki ilk koreografi çalışmasını 'Deli Dumrul' ile gerçekleştirirken, bir yandan da sanatsal araştırmalarını yurt dışına taşımayı hedefliyordu. 1956 yılında kazandığı devlet bursuyla Londra'ya giderek ünlü Royal Akademi'de bir yıl boyunca eğitim alma şansını elde etti. İngiltere'deki eğitiminin ardından Almanya'ya geçerek dans konusundaki görgü ve bilgisini artıracak araştırmalarda bulundu. Almanya'da mesleki araştırmalar yürüttü. Yurt dışı seyahatlerini 1961 yılında Amerika Birleşik Devletleri'ne taşıyan sanatçı, tam dokuz yıl boyunca New York ve diğer şehirlerde sahneye çıktı. Amerika yılları oldukça verimli geçti. ABD'de bulunduğu bu dokuz yıllık süreçte, uzun yıllar evli kaldığı hayat arkadaşı Eralp Akkoyunlu ile birlikte çalışarak 'Yosun' adını verdikleri kendi teknelerini tasarlayıp inşa ettiler.
Akademik Mirası ve Son Yılları
Amerika'da edindiği engin tecrübelerle vatanına dönen Kaya İlhan, ömrünün kalan kısmını eğitim faaliyetlerine ve akademik çalışmalara adadı. Ülkemizdeki yükseköğretim kurumlarında modern dans bölümlerinin kurulması ve derslerin müfredata eklenmesi için yoğun çaba sarf etti. 1992 yılında itibaren kurucu kadrosunda bulunduğu üniversitede genç dansçılara yol gösterdi. Kaya İlhan'ın akademik kariyeri boyunca ders verdiği ve gelişimine katkı sağladığı başlıca yükseköğretim kurumları şunlardır:
- Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Modern Dans Programı
- İstanbul Üniversitesi
- Yeditepe Üniversitesi
Akademik çalışmalarının yanı sıra yerel eğitim merkezlerinde de sanatsal faaliyetlerini sürdürmekten geri durmadı. 1995 senesinde Eminönü Halk Eğitim Merkezi bünyesinde kurduğu Sahne Sanatları Hareket Laboratuvarı'nda 2007 yılına kadar yüzlerce genç sanatçı adayını eğitti. İlerleyen yaşına rağmen sanattan kopmayan İlhan, 2008 yılındaki 16. İstanbul Uluslararası Tiyatro Festivali'nde son kez koreograf olarak görev aldı. Sekiz öğrencisinin büyük bir başarıyla sunduğu 'Sonsuza İskele' adlı proje, onun sahne sanatlarına veda niteliğindeki son koreografi çalışmasıydı. Türk bale ve modern dans tarihine adını altın harflerle yazdıran bu öncü sanatçı, 2013 yılında İstanbul'da yaşama gözlerini yumdu.