Ustalığıyla tanınan Alman asıllı ressam Joseph Schranz, 1803 yılında İspanya'nın Minorka adasında doğmuş ve suluboya ile taş baskı tekniğindeki başarısıyla Osmanlı başkenti İstanbul'u ölümsüzleştirmiştir. Genç yaşta ailesiyle birlikte Malta'ya taşınan sanatçı, buradaki yaşamının ardından Doğu Akdeniz sahillerini gezerek gözlem gücünü geliştirmiş ve nihayetinde 1832 dolaylarında İstanbul'a yerleşmiştir. Burada kentin eşsiz manzarasını fotoğrafa yakın bir titizlikle resmederek kısa sürede büyük bir şöhret kazanmıştır.
Akdeniz'den Dersaadet'e Uzanan Sanat Yolculuğu
Anton Schranz ve Isabella Howard çiftinin en küçük oğlu olarak dünyaya gelen Joseph, kalabalık bir aile ortamında büyüdü. Sanatçının Giovanni ve Antonio isminde iki ağabeyinin yanı sıra Margherita ve Francesca adlarında iki kız kardeşi bulunuyordu. Schranz ailesi, Joseph henüz on beş yaşındayken, yani 1818 senesinde Malta'ya göç ederek yeni bir hayata adım attı. Bu adadan ilk ayrılışı ise yıllar sonra gerçekleşti. Ağabeyi Giovanni ile beraber 15 Haziran 1826 tarihinde Korfu adasına giderek memleket sınırlarının dışına çıkan ilk seyahatini gerçekleştirdi. Ardından 1 Ekim 1828 tarihinde bir diğer İyonya adası olan Zante'ye doğru yola koyuldu. Genç ressam bu geziler esnasında Korfu, Zante ve Atina'nın doğasını yansıtan son derece başarılı topografik suluboya çalışmalar üretti.
Joseph Schranz'ın erken dönem seyahat durakları şunlardır:
- Malta: Ailenin 1818 yılında yerleştiği ve ressamın gençliğini geçirdiği merkez.
- Korfu ve Zante: 1826 ile 1828 yıllarında ziyaret edilen ve sanatçının ufkunu açan İyonya Adaları.
- Atina: Tarihi ve doğal güzellikleriyle suluboya tablolara konu olan antik şehir.
- İstanbul: Sanatçının olgunluk döneminde uzmanlaştığı ve uzun yıllar kaldığı Osmanlı başkenti.
Sarayın Ressamı ve Mekteb-i Harbiye'nin İlk Eğitmeni
Joseph Schranz, 1832 yılı dolaylarında adım attığı İstanbul'da şehir ve Boğaziçi manzaraları üzerine yoğunlaşarak kısa sürede adını duyurmayı başardı. Yetenekleriyle kısa zamanda dikkat çeken ressam, dönemin Osmanlı Padişahı Sultan II. Mahmut'un da ilgisini kazanmayı bildi. Sultan, onun üstün kabiliyetini görerek kendisini 1838 yılında Mekteb-i Harbiye-i Şahane'nin ilk resim öğretmeni olarak görevlendirdi. Bu önemli kurumda hocalık yapan Schranz, asker kökenli pek çok Türk ressamın yetişmesinde başrolü oynadı. Onun öğrencileri üzerindeki etkisi oldukça büyüktü. Avrupalı meslektaşlarından farklı olarak, eserlerinde Osmanlıca açıklamalara yer vermesi de onun Türk kültürüne duyduğu saygıyı ortaya koyuyordu. İstanbul'daki yaşamına bir süre ara vererek 1843-1844 dolaylarında Malta'ya dönen usta sanatçı, 1850 senesinde yeniden çok sevdiği bu şehre geri geldi. Bu dönüş, onun olgunluk dönemi eserlerinin doğuşunu müjdeleyen önemli bir adım oldu.
Boğaziçi'ni Nakkaş Titizliğiyle Ölümsuzleştiren Eserler
Joseph Schranz'ın çizimlerinden üretilen desenler ve taş baskılar, günümüze ulaşamayan birçok tarihi binayı göstermesi sebebiyle paha biçilemez birer tarihi belge niteliğindedir. Boğaziçi panoramasını Sultan I. Abdülmecit'e takdim eden ressamın bu kıymetli çalışmaları saray çevresinde büyük bir beğeniyle karşılandı. Özellikle "Le Bosphore" isimli çalışması, sanatçının şaheseri kabul ediliyordu. Bu özel eserde iki adet görkemli panorama ile birlikte toplamda on iki adet gravür yer almaktaydı. Resimlerden ilki Beylerbeyi sırtlarından Üsküdar, Sarayburnu ve Galata hattını gösterirken, diğeri ise Beykoz üzerinden tüm ihtişamıyla boğazı izleyicilere sunuyordu.
İstanbul Boğazı'nın Karadeniz'den Marmara Denizi'ne uzanan kıvrımlarını eşsiz bir nakkaş titizliğiyle nakşeden ressam, adeta şehrin görsel bir romanını kaleme almıştır. Kırım Savaşı döneminde çizilen bu görkemli tablolar, ressamın ne denli güçlü bir gözlem yeteneğine sahip olduğunu tüm dünyaya kanıtlamıştır. Sanatçı aynı zamanda halkın günlük yaşantısını da büyük bir merakla izlemiş ve sokaktaki sahneleri yakından gözlemleyerek resimlerine aktarmıştır. Ressamın bu çizimleri, usta gravür sanatçısı A.J.B. Bayot ve Fransız ressam L.J.B. Sabatier gibi isimler tarafından taş levhalara işlenerek sonradan büyük bir ustalıkla renklendirilmiş ve albümleştirilmiştir. Bu albüm 19. yüzyılın ortalarında İstanbul'da basıldı. On beş adet taş baskı içeren bu nadide eserin içerisinde, göz alıcı Boğaziçi manzaralarının ve anıtsal yapıların yanı sıra bir tane de Bursa manzarasını tasvir eden çizim bulunmaktadır. Sanatçının 69 yıllık ömrünün ardından geride bıraktığı bu paha biçilemez nitelikteki tablolar, Osmanlı başkentinin o dönemdeki sosyal ve mimari yapısına ışık tutan en kıymetli görsel arşivler olarak bugün de önemini sürdürmektedir. Eserlerindeki samimiyet ise izleyenleri derinden etkiler.