Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde parlamento çatısı altında görev yapan Ermeni asıllı siyasetçi İstepan Çıracıyan Efendi, 1914 genel seçimlerinde mebus seçilerek Meclis-i Mebusan'da kâtiplik vazifesini yürütmüş olan tarihi bir şahsiyettir. Diyarbakır'daki adli ve idari görevlerinin ardından başkente uzanan bir kariyer çizgisine sahip olan Çıracıyan Efendi, 1915 yılında meclis çalışmalarının askıya alınmasının ardından tutuklanmış ve aynı sene Beşiri yakınlarında hayatını kaybetmiştir.
Adliye Üyeliğinden Osmanlı Parlamentosuna
Siyasi kariyerinden evvel adalet mekanizmasında yer alan Çıracıyan İstepan Efendi, Diyarbakır İstinaf Ceza Dairesi azası olarak görev alarak bölgede hukuk alanında hizmetlerde bulunmuştur. Adalet dairesindeki bu tecrübesi, onun daha sonra üstleneceği yasama görevlerinde de önemli bir zemin oluşturmuştur. Takvimler 1914 yılını gösterdiğinde yapılan mebus seçimlerinde Diyarbekir Vilayeti'ne bağlı Ergani sancağından mebus seçilerek Meclis-i Mebusan sıralarındaki yerini almıştır. Parlamento çatısı altındaki çalışmalarıyla öne çıkan siyasetçi, meclisin tatile girdiği Mart 1915 dönemine kadar Meclis Başkanlık Divanı Kâtibi görevini ifa etmiştir. Böylelikle parlamento bürokrasisinde rol üstlendi.
İstepan Çıracıyan Efendi'nin yaşamı boyunca üstlendiği başlıca kamu görevleri şunlardır:
- Diyarbakır İstinaf Ceza Dairesi bünyesindeki ceza mahkemesi üyeliği
- Meclis-i Mebusan bünyesindeki Ergani sancağı mebusluğu
- Meclis Başkanlık Divanı dahilindeki kâtiplik vazifesi
Siyasi Gelişmeler ve Vefatı
1915 baharı mebus için dönüm noktasıdır. Meclis-i Mebusan'ın tatil edilmesinin hemen ardından, 21 Nisan 1915 günü Diyarbakır kentinde kolluk güçlerince gözaltına alınmıştır. Şehirde gerçekleşen tutuklama işleminin ardından Beşiri bölgesine sevk edilen Osmanlı mebusu, Çalıkhan köyü yakınlarında konumlanan Rezvani Geçidi'nde hayatını kaybetmiştir.