Milli Mücadele'nin gizli kalmış sayfalarında adı altın harflerle yazılı olan Ahmet Esat Tomruk, vatanın bağımsızlığı uğruna hayatını ortaya koymuş efsanevi bir Türk ajanıdır. İstanbul'da 1893 yılında doğan Tomruk, üstün dil yeteneği ve boksör kimliği sayesinde düşman saflarına sızarak Kurtuluş Savaşı'nın gidişatını etkileyen istihbari faaliyetler yürütmüştür. Sarışın ve mavi gözlü çehresiyle tam bir Avrupalı görünümüne sahip olan kahraman, casusluk tarihimize İngiliz Kemal lakabıyla adını yazdırmıştır. Ankara hükümetine sunduğu paha biçilmez raporlarla cephe gerisinde sessiz bir savaş veren Tomruk, askeri istihbaratın en önemli figürlerinden biri olmuştur.
Saray Kıskacından İngiltere Yıllarına
Ahmet Esat, henüz beş yaşındayken babasını kaybetmiş ve annesiyle birlikte dayısı Sezai Selek'in himayesine sığınmıştır. Eğitim hayatına Emirgan'da başlayan küçük çocuk, daha sonra dayısı tarafından 679 okul numarasıyla Galatasaray Lisesi'ne kaydettirilmiştir. Okuldaki zekasıyla parmakla gösterilen genç Ahmet Esat, özellikle Fransızca dilini hızla geliştirmiş ve yurt dışındaki dostlarıyla mektuplaşmaya başlamıştır. Ancak bu yabancı mektuplar dönemin yönetiminin dikkatini çekmiş ve genç öğrenci hafiyeler tarafından takibe alınmıştır. Bir ara tutuklanıp Yıldız Sarayı'na götürülse de kısa süre sonra serbest bırakılmıştır. Yaşadığı bu baskıların ardından, 1908 yılında eğitimini sürdürmek üzere İngiltere'ye giderek Navy College'a kaydolmuştur. Galatasaray'da başladığı boks sporunu İngiltere'de profesyonel seviyeye taşımış ve ringlerde büyük başarılara imza atmıştır.
Zindanlardan Kaçış ve İstihbarat Mücadelesi
İngiltere'den 1914 yılında mezun olan Ahmet Esat, yurda dönmeden önce Fransa başta olmak üzere Avrupa'nın çeşitli ülkelerini gezmiştir. Bu seyahatler esnasında İngilizcesini farklı lehçeleri konuşabilecek kadar ilerletmiş, tavırlarıyla adeta gerçek bir İngiliz vatandaşına dönüşmüştür. İstanbul'a döndüğünde istihbarat dünyasının kapıları onun için aralanmış ve Teşkilat-ı Mahsusa'ya katılmıştır. Burada dönemin efsane isimleri Kara Kemal ve Dramalı Rıza'dan çetecilik dersleri alarak yeteneklerini pekiştirmiştir. Kutü'l-Amare'de esir tutulan İngiliz Generali Townshend'in hücresine sızarak ondan kritik askeri bilgileri edinmekle görevlendirilmiştir. İstanbul'un işgal edildiği 1918 yılında ise ringlerde İngiliz askerleriyle mücadele ederek sporcu subayların güvenini kazanmıştır. Esir İttihatçıları kurtarmak için çabalarken İngiliz gizli servisi tarafından yakalanan Ahmet Esat Bey, Beyoğlu hapishanesinde ağır işkenceler görmüştür. Buradan kaçmaya çalışırken Çanakkale Boğazı'nda yakalandı. Çanakkale Boğazı'ndan kaçmaya yeltenirken yakalanarak tekrar İstanbul'da demir parmaklıklar ardına gönderilmiştir. Daha sonra Çanakkale sahra hapishanesine gönderildi. Buradaki Hint kökenli Müslüman askerlerle samimiyet kurarak onların sempatisini kazanmış ve bu dostluk sayesinde firar etmeyi başarmıştır. Biga'daki Kuvayımilliyecilere sığınarak kurtuluş yolunu buldu. Kurtuluş mücadelesine katıldığı bu topraklarda kendisine İngiliz Kemal ismi layık görülmüştür. Ankara'ya geçen ajan; Mustafa Kemal Paşa, Albay İsmet Bey ve Fevzi Paşa tarafından kabul edilerek Genelkurmay İstihbarat Şubesinde görevlendirildi.
Kendisi bu istihbarat görevinde şu dilleri son derece akıcı şekilde kullanmaktaydı:
- İngilizce
- Fransızca
- İtalyanca
- Rumca
Huzurda tabanca, bayrak ve Kur'an üzerine yemin etti. Milli savunma adına üstlendiği yeni görevi, Yunan ordusunun karargahına sızarak istihbarat toplamaktı.
İzmir Sızmasından Cumhuriyet Dönemine
Antalya üzerinden Rodos'a geçerek kendisini Amerikalı bir gazeteci olarak tanıtan casus, kumar masasında hileyle kazandığı kırk beş bin franklık servetle İzmir'deki tehlikeli görevine başladı. Lüks gece hayatının aranan siması haline gelerek üst düzey Yunan subaylarının güvenini kazandı. Onların en gizli toplantılarına bile katılarak elde ettiği bilgileri Alaattin Tiritoğlu vasıtasıyla Antalya mutasarrıfı Aşir Bey'e ulaştırdı. Bir ihbar sonucunda yakayı ele verdi. Ancak sorgu süresince hiç Türkçe konuşmayarak Amerikalı olduğuna Yunan hakimlerini dahi inandırdı. Amerikalı kimliğine inanan Yunan makamları tarafından Atina'daki bir cezaevine sevk edilen Ahmet Esat Bey, el becerilerini kullanarak bu yüksek güvenlikli zindandan da firar etmiştir. Bir yabancının parasını çalarak caddelerde izini kaybettirdi. Fransız şilebiyle İzmir'e geri döndü. Anadolu'ya dönüşünde yeni bir görevle Batı Trakya'ya gönderilen Ahmet Esat, Yunan ordusunun hizmetindeki Ermeni general Antranik'in karargahına sızarak topladığı kıymetli istihbaratı Ankara'ya ulaştırdı. Genelkurmay bünyesindeki gizli istihbarat görevinden 1924 senesinde resmen ayrılan kahraman, Milli Mücadele yıllarında cephe gerisinde üstlendiği o sıra dışı maceraları içeren anılarını kitaplaştırarak halka sunmuştur. Soyadı Kanunu'yla birlikte Tomruk soyadını alan casus, İstanbul'a yerleşerek rehberlik ve tercümanlık mesleğini icra etmeye başladı. Şampiyonluğunu ise 1932'ye kadar kimseye kaptırmadı. İlk eşi Mevhibe Hanım'dan ayrılan Ahmet Esat Bey'in Günseli adında bir kızının olduğu rivayet edilmektedir. Daha sonra 1943 yılında Dorothy Minnic adında bir İngiliz aktrisle evlendi. Milletine sunduğu üstün hizmetlerin bir nişanesi olarak kendisi için 1964 yılında özel bir kanun çıkartılmıştır. Böylece kendisine vatani hizmet tertibinden aylık bağlandı. Efsanevi Türk ajanı Ahmet Esat Tomruk, 14 Şubat 1966'da hayata gözlerini yumdu.