Türk istihbarat tarihinin en efsanevi isimlerinden biri olan Ahmet Esat Tomruk, namıdiğer İngiliz Kemal, 1892 yılında İstanbul’da dünyaya geldi. Sarışın ve mavi gözlü bu genç adam, yabancı dil yeteneği sayesinde Milli Mücadele döneminde vatanı kurtarmak için casusluk yaptı. Cerrahpaşa’nın Altımermer semtinde başlayan hayat hikayesi, Çanakkale’den Atina zindanlarına ve İzmir işgal karargahlarına uzanan inanılmaz maceralarla dolu bir kahramanlık destanına dönüştü. Bu olağanüstü yaşamın ardında derin sırlar gizliydi.
Saray Zindanlarından İngiltere Sahillerine Uzanan Gençlik
Evkaf Nezareti Varidat Kalemi Müdürü Mehmet Reşit Bey ile Sıdıka Hanım’ın oğlu olan Esat, babasını kaybettiğinde henüz beş yaşındaydı. İlk öğrenimini Emirgân'da başarıyla tamamladı. Daha sonra Galatasaray Lisesi’ne kaydolarak burada Fransızcasını geliştirdi ve yabancı arkadaşlarıyla mektuplaşarak dil becerilerini pekiştirdi. Ayrıca lise yıllarında İngilizce, Fransızca, İtalyanca ve Rumca dillerini de derinlemesine öğrenmeyi başardı. Ancak yurt dışından gelen sık mektuplar, dönemin yönetiminin dikkatini çekince genç Esat hafiyeler tarafından takibe alındı. Henüz on altı yaşındayken tutuklanıp sorgulandı. Yıldız Sarayı’nda Jön Türk örgütü üyesi olduğu şüphesiyle ağır işkenceler gördükten sonra serbest bırakıldı. Dayısı, onu ülkeden kaçırmak için bir Yahudi ile anlaştı. Gizlice bindirildiği İngiliz gemisinde kaptan tarafından yakalanan parasız kaçak genç, kaptanın şefkatiyle evlat edinilerek kurtuldu. Navy College eğitimini 1914 yılında tamamladı. Burada farklı bölgelerin İngilizce şivelerini taklit edebilecek düzeyde aksansız konuşmayı öğrendi ve profesyonel olarak boksla ilgilendi. Avrupa ülkelerini gezerek kazandığı asil tavırlar, onu bir Avrupalıdan tamamen ayırt edilemez bir hale getirdi.
Teşkilat-ı Mahsusa'dan Kuvayı Milliye Cephesine
Birinci Dünya Savaşı’nın patlak vermesiyle 1914’te vatanına dönen Esat, topçu teğmeni rütbesiyle askere alındı. Kısa süre sonra Teşkilat-ı Mahsusa’ya katılarak Kara Kemal ve Dramalı Rıza’dan gizli operasyonlar ile çetecilik dersleri aldı. Çanakkale cephesinde İngiliz casusu Lawrence’ı izleyen Esat, zorlu görevleri üstlenmeye devam etti. Kut’ül Amare cephesinde esir edilen ünlü İngiliz General Townshend’in yanına adeta bir mahkum gibi kapatılarak, ondan Osmanlı ordusu için hayati derecede önem taşıyan stratejik bilgileri tereyağından kıl çeker gibi söküp aldı. Savaşın bitmesiyle işler iyice karıştı. İşgal altındaki İstanbul’da Beyoğlu’nda Kemal Begof’un boks kulübünde sahneye çıkarak, işgal kuvvetlerinin boks şampiyonunu yenip büyük prestij kazandı. Tutuklu milliyetçileri kurtarmaya çalışırken İngiliz istihbaratınca yakalanıp acımasız işkencelerin yapıldığı Beyoğlu hapishanesine kapatıldı. Kuvayı Milliye mücadelesine katılmak için Beyoğlu hapishanesinden kaçarak bir gemiyle yurt dışına gitmeye çalışırken Çanakkale Boğaz’ında yakalanıp tekrar hapse atılan kahraman, zindanda Rum yankesici Koçaki ile tanıştı. Ondan öğrendiği el çabukluğu yöntemleri, ilerleyen yıllardaki istihbarat kariyerinde hayatını kurtaracak kritik bir yetenek haline geldi. Gönderildiği Çanakkale Sahra Hapishanesi’ndeki Hintli Müslüman askerlerin güvenini kazanarak bir kez daha kaçmayı başardı.
Ege Kıyılarında Amerikalı Gazeteci Rolü ve Hürriyete Kaçış
Anadolu’ya geçen vatansever, Kuvayı Milliye saflarında düşman gerisinde kritik görevler yürüttü. Kendisine meşhur İngiliz Kemal kod adı, Balıkesir Reddi İlhak ve Kuvayı Milliye Cemiyeti tarafından verildi. Büyük Millet Meclisi’nin açılışıyla Ankara’ya giderek Mustafa Kemal Atatürk, Fevzi Çakmak ve İsmet İnönü ile görüştü. Kutsal değerler üzerine el basarak sadakat yemini etti. Çok dil bilmesi sebebiyle Genelkurmay İstihbarat Şubesi’nde görevlendirilerek Yunan ordusu karargahına sızmak üzere İzmir’e gönderildi. Antalya üzerinden Rodos’a geçip kumarda kazandığı parayla İzmir’de zengin bir Amerikalı gazeteci rolünü oynamaya başladı. Gece hayatının aranan siması haline gelerek üst düzey Yunan subaylarının toplantılarına katıldı ve topladığı bilgileri Ankara’ya ulaştırdı. Yunan Kurmay Başkanı Sarıyani’nin akrabası Angelika’nın kalbini kazanarak, onun evinde toplanan subaylardan en gizli askeri sırları öğrendi. Kendisini Chicago Tribune gazetesi muhabiri Harry Willy olarak tanıtıp Yunan Başkomutanı Papulas’ın muhterem konuğu sıfatıyla cepheleri serbestçe gezerek, topladığı tüm istihbari bilgileri İsmet Paşa’nın Ankara’daki karargâhına başarıyla ulaştırdı. Beş ay boyunca düşman içinde başarıyla çalıştıktan sonra, Kordon’da yemek yerken Çerkes Ethem ve işbirlikçileriyle karşılaşınca kimliği açığa çıktı. Yunan mahkemelerince beş yıl hapse çarptırılmasına rağmen, tutukluluk sürecinde sadece İngilizce konuşarak Amerikalı olduğuna herkesi inandırdı. Atina’daki hapishaneden kaçıp yankesicilik yeteneğiyle çaldığı parayla bir Fransız gemisine binerek İzmir’e dönmeyi başardı. Batı Trakya'ya gönderilerek General Antranik'in karargahına sızdı. Buradan aldığı değerli bilgileri hemen Ankara'ya ulaştırdı.
Hüznlü Son ve Vatan Borcu
Casusluk hayatı boyunca sarışın ve renkli gözlü olmasını büyük bir avantaja dönüştüren Ahmet Esat Bey, pek çok farklı kimliğe büründü:
- İtalyan vatandaşı Celep
- Trablusgarplı Abdullah Paşazade Mahmut Sait
- Amerikalı yazar Harry Willy
İstihbarat görevlerinden 1924 yılında ayrılan Tomruk, İstanbul’a yerleşerek tercümanlık yapmaya başladı ve anılarını kaleme aldı. Gençliğinde elde ettiği Türkiye Hafif Sıklet Boks Şampiyonluğu unvanını ise 1932 yılına kadar başarıyla korudu. Sert yumrukları nedeniyle kendisine Tomruk soyadı layık görüldü. İlk eşi Mevhibe Hanım’dan Günseli adında bir kızı olan Ahmet Esat, daha sonra Dorothy Minnic isimli İngiliz aktrisle evlendi. Fakat evlilikleri kâğıt üzerinde kalsa da ömrünün son döneminde ayrı bir hayat sürdüler. Milli Mücadele kahramanı olan ve bir dönem tüm düşman ordularını parmağında oynatan bu efsane casus, ömrünün son yıllarında Beyoğlu’ndaki mütevazı dairesinde büyük bir maddi imkansızlık ve derin bir yalnızlık içinde yaşadı. Türkiye Büyük Millet Meclisi, 1964 yılında vatani hizmet tertibinden kendisine aylık 500 lira maaş bağladı. Aynı yıl kısmi felç geçiren kahraman, 14 Şubat 1966’da Pastör Hastanesi’nde 74 yaşında hayata gözlerini yumdu. Cenazesi Emirgân’daki aile kabristanlığına defnedildi.