Cumhuriyet dönemi kadın hareketinin öncü isimlerinden şair ve yazar İffet Halim Oruz, Mart 1904'te İstanbul Erenköy'de doğdu. Yaşamı, 20 Ağustos 1993 günü son buldu. Çocukluk yıllarından itibaren annesinin faaliyetleri vesilesiyle kadın hakları mücadelesinin içinde büyüyen yazar; şiirleri, gazete yazıları ve aktif cemiyet çalışmalarıyla Türk kadınının toplumsal hayattaki konumunu her fırsatta güçlendirmeyi hedefledi. Türkiye'de 1930'lu yıllardan itibaren kadın hareketi içinde aktif rol üstlenerek kadınların siyasi ve sosyal haklarını kazanması yolunda büyük emekler veren Oruz, Anadolu'da örgütlenme çalışmaları yürüterek uzun yıllar çıkardığı yayınlarla sesini geniş kitlelere ulaştırdı.
Çocukluk Yılları, Eğitim ve Aile Bağları
Yazarın ailesinde edebiyat ve cemiyet hayatı çok önemliydi. Babası, Şair Hilmi Efendi'nin oğlu olan maliye mümeyyizi Nizamettin Bey'dir. Annesi ise Moralı Rifat Efendi'nin kızı ve ünlü şair Faruk Nafiz Çamlıbel'in halası Saide Hanım'dır. Bu akrabalık bağı nedeniyle İffet Hanım, ünlü şairin kuzenidir. Annesinin Osmanlı Müdafaa-i Hukuk-ı Nisvan Cemiyeti bünyesindeki çalışmaları, onun da kadın haklarıyla çok erken yaşta tanışmasını sağladı. Eğitim hayatına Erenköy Lisesi'nde başlayan yazar, henüz on dört yaşındayken vezinli ve kafiyeli şiirler kaleme almaya başladı. Ancak geçirdiği ağır tifo hastalığı yüzünden ailesi tarafından okuldan alındı. Eğitimine ancak evlenip anne olduktan sonra devam etme fırsatı bulabildi.
Diyarbakır'dan Ankara'ya Uzanan Mücadele
İffet Hanım, 1924 yılında Albay Halim Oruz ile evlendi. Bu evlilikten 1925 senesinde İsmet adını verdikleri bir erkek çocuk dünyaya getirdi. Eşinin görevi nedeniyle Diyarbakır'a yerleşen yazarın kadın hareketi içindeki aktif rolü de bu şehirde filizlendi. Burada, 1927 senesinde Kadınlar Halk Fırkası'nın yerel bir şubesini kurma girişiminde bulundu. Aynı dönemde, ilk yazılarını Diyarbakır'da yayımlanan yerel Halk Sesi gazetesinde okuyucularla buluşturdu. Şiir dünyasına adım atışını simgeleyen 'Füsun' adlı ilk eserini ise 1928 yılında yayımladı. Kitapta yer alan on dokuz şiirde Diyarbakır, İstanbul ve kadın temalarını başarıyla işledi. Eşinin tayin olması üzerine İstanbul'a geri dönen yazar, Türk Kadınlar Birliği'nin Cağaloğlu şubesinde görev üstlendi. Kadınların milletvekili seçilme hakkını elde edebilmesi adına arkadaşlarıyla birlikte Ankara'ya giderek Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal ile görüştü. Görüşmede Mustafa Kemal'in kendilerinden köylü kadınları aydınlatmalarını istemesi üzerine İstanbul'a dönerek bu konudaki çalışmalara katıldı.
Afganistan Yolculuğu ve Edebi Üretimler
Eşinin Afganistan'da görevlendirilmesi, İffet Hanım'ın ufku için yeni bir dönüm noktası oldu. Bu seyahatte edindiği izlenimleri, 1931 yılında çıkardığı ikinci şiir kitabı olan 'Tul Daireleri'nde topladı. Eşinin Ankara'da görevlendirilmesinin ardından başkente taşınan İffet Hanım, buradaki toplumsal ve kültürel faaliyetlerini Ankara Halkevleri ile Yardımsevenler Derneği bünyesinde çok daha geniş bir alana yayarak sürdürmeye devam etti. Bu yıllarda Hâkimiyet-i Milliye gazetesinde kadın meselelerini ele alan düzenli köşe yazıları yazdı. Cumhuriyet'in onuncu yılı kutlamaları kapsamında 1933'te 'Burla' adını taşıyan üç perdelik bir piyes kaleme aldı. Aynı yıl basılan 'Yeni Türkiye’de Kadın' isimli kitabı, o dönemin kadın hareketindeki hâkim fikirleri, yapılan çalışmaları ve elde edilen kazanımları toplu bir bakış açısıyla detaylıca anlatıyordu. Farklı vesilelerle yaptığı konuşmaları bir araya getiren 'Arkadaşlar' adlı eserini ise 1936 yılında okurlarla buluşturdu. İffet Halim Oruz, didaktik bir üslup ve hece ölçüsüyle kaleme aldığı şiirlerinde vatan sevgisi, kahramanlık ve Türklük gibi milli temaları sıklıkla işledi. Onun en uzun soluklu yayını, 1947 ile 1979 yılları arasında tam otuz iki yıl boyunca çıkardığı Kadın Gazetesi olmuştur.
İffet Halim Oruz'un edebiyat ve kadın hakları alanındaki başlıca çalışmaları şunlardır:
- Füsun (1928) - Şairin İstanbul, Diyarbakır ve kadın temalarını içeren ilk şiir kitabı.
- Tul Daireleri (1931) - Afganistan seyahatinden izlenimler sunan şiir derlemesi.
- Yeni Türkiye’de Kadın (1933) - Dönemin kadın hareketini ve fikirlerini aktaran inceleme kitabı.
- Kadın Gazetesi (1947-1979) - Yazarın ülkede kadın bilincini geliştirmek için otuz iki yıl boyunca yılmadan çıkardığı ünlü gazete.