.jpg?width=640)
Dünya müzik sahnesinde Türkiye'yi temsil eden en önemli seslerden biri olan İdil Biret, 21 Kasım 1941'de Ankara'da dünyaya geldi. Beş yaşında piyano tuşlarına dokunan bu küçük çocuk, yıllar içinde Mozart'tan Beethoven'a, Chopin'den Brahms'a uzanan dev bir repertuarın sahibi olacaktı. Türk devleti, müzikteki olağanüstü yeteneğini görünce onu 1948'de özel bir yasa çerçevesinde ailesiyle birlikte Paris'e gönderdi; bu adım, Biret'in evrensel kariyerinin gerçek başlangıç noktası oldu.
Erken Yıllar ve Paris Eğitimi
İlk piyano derslerini Mithat Fenmen'den alan Biret, henüz altı yaşındayken Ankara Radyosu'nda Riyaseticumhur Filarmoni Orkestrası eşliğinde Bach'ın Re Minör Piyano Konçertosu'nu seslendirdi. O konserin ardından "harika çocuk" nitelemesi bir anda herkesçe benimsendi. Çocukluk yıllarında Babamın Çikolata Çalışı ve Keloğlan gibi küçük besteler de kaleme aldı.
Paris'te Paris Konservatuarı'nda Jean Doyen'den yüksek piyano, Nadia Boulanger'den piyano eşliği ve Jacques Fevrier'den oda müziği dersleri gördü. Sekiz yaşında Paris radyosunda ilk konserini veren Biret, 1953'te Théâtre des Champs-Élysées sahnesinde efsanevi piyanist Wilhelm Kempff'le yan yana oturarak Mozart'ın iki piyano için konçertosunu yorumladı. 1957'de ise konservatuardan her iki sınıfta da birincilik ödülüyle mezun oldu.
Uluslararası Kariyer ve Ödüller
Emil Giles'in daveti üzerine çıktığı SSCB turnesinde ardı ardına konserler veren Biret, Persepolis, Gstaad, Berlin ve La Rochelle gibi prestijli festivallerde solist olarak yer aldı. 1973'te Uluslararası İstanbul Festivali'nde Yehudi Menuhin ile Beethoven'ın keman ve piyano sonatlarını birlikte seslendirmesi müzik çevrelerinde büyük yankı uyandırdı. 1968, 1970 ve 1978 yıllarında üç ayrı uluslararası yarışmada jüri üyeliği de üstlendi.
Biret'in elde ettiği uluslararası tanınırlık ödüller listesine de yansıdı:
- 1954 ve 1956'da Boston'daki Lily Boulanger Anısal Vakfı armağanı
- 1959'da Londra'da Dinu Lipatti Altın Madalyası (Harriet Cohen Uluslararası Müzik Ödülleri)
- Polonya Kültürel Yararlılık Nişanı
- Fransa Ordre National du Mérite Nişanı'nın "Chevalier" unvanı
- 1971'de Türkiye tarafından verilen Devlet Sanatçısı unvanı
- 1995'te Varşova'da Chopin Diskleri Büyük Ödülü kapsamında jüri özel ödülü
Beethoven'ı Yeniden Yazmak: Diskografideki Mirası
1986'da Biret, piyano dünyasında bir ilki gerçekleştirdi: Liszt'in Beethoven'ın dokuz senfonisi için hazırladığı piyano uyarlamalarını, Avrupa Birliği marşı olarak da bilinen dokuzuncu senfoni dahil, kayıt altına alan ilk piyanist oldu. Bu uyarlamaların tamamını Montpellier Festivali'nde art arda dört konserde seslendirdi; eleştirmenler, girişimi öncesinde "imkânsız" diye tanımlamıştı.
Naxos etiketiyle 1992'de tamamlanan 15 CD'lik Chopin serisi, Biret'in stüdyo verimliliğinin en çarpıcı örneklerinden biri olarak tarihe geçti. Bunu 1997'de 12 CD'lik Brahms piyano yapıtları koleksiyonu ve 2000'de 10 CD'lik Rachmaninoff derlemesi izledi. Brahms'ın vefatının yüzüncü yılında bestecinin tüm piyano eserlerini Almanya'da beş resitalde seslendiren Biret, aynı yıl tek bir konserde Brahms'ın iki konçertosunu birden çalarak bunu başaran çok az sayıdaki piyanistin arasına girdi.
Beethoven'ın 32 piyano sonatını, beş konçertosunu ve dokuz senfoni uyarlamasını kayıt altına alan Biret, bu bütünlüklü projeyle dünyada söz konusu eserlerin tamamını seslendiren tek piyanist konumuna yerleşti. Son büyük kayıt çalışması olarak 2002'de György Ligeti'nin piyano etütlerini defalarca prova etmeden notalara döken Biret'in kariyeri, olağanüstü bellek ile kusursuz tekniğin bir arada nasıl taşınabileceğinin somut belgesidir.
Hayatını ve müzik görüşlerini anlatan "İdil Biret — Une pianiste Turque en France" adlı kitap, Fransız yazar Prof. Dominique Xardel tarafından yazılarak 2006'da Fransa'da yayımlandı; 2007'de "Dünya Sahnelerinde Bir Türk Piyanisti: İdil Biret" başlığıyla Türkçe okuyucularla da buluştu. Biret, Şefik Büyükyüksel ile evlidir.