Türkiye'nin yetiştirdiği en önemli değerlerden biri olarak tanınan piyano sanatçısı İdil Biret, 21 Kasım 1941 tarihinde Ankara'da dünyaya gözlerini açtı. Küçük yaşta fark edilen sıra dışı yeteneği sayesinde, devletin çıkardığı özel Harika Çocuk Yasası ile Paris Konservatuvarı'nda eğitim aldı. Dünyanın en önemli pedagog ve piyanistlerinden dersler alan sanatçı, kariyeri boyunca beş kıtada iki bine yakın konser verdi. Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa genelinde seksen farklı plak kaydına imza atarak ödüller toplayan usta müzisyen, klasik müziğin evrensel ezgilerini Uzak Doğu'ya kadar ulaştırarak kıtalar arası devasa bir dinleyici kitlesine hitap etti.
Ankara'dan Paris'e Uzanan Harika Çocuk Hikayesi
İdil Biret, müziksever bir aile ortamında büyüdü. Annesi Leman Biret ve babası Münir Biret kızlarının yeteneğini erken fark etti. Biret'in dayısı, ünlü müzikolog Mahmut Ragıp Gazimihal idi. Melodilerle ilk teması henüz iki yaşındayken başlayan küçük İdil, dört yaşına geldiğinde Bach'ın prelüdlerini çalabiliyordu. İlk piyano eğitimini Mithat Fenmen'den almaya başladı. Bu olağanüstü gelişim, devlet yöneticilerinin de dikkatinden kaçmadı. 1948 yılında, İdil Biret yedi yaşındayken, dönemin ikinci cumhurbaşkanı İsmet İnönü tarihi bir adım attı. İnönü, üstün yetenekli bu çocuğun yurt dışında eğitim görebilmesi amacıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne özel bir kanun teklifi sundu. Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilen ve kamuoyunda Harika Çocuk Yasası olarak adlandırılan bu tarihi düzenleme, keman sanatçısı Suna Kan ile İdil Biret'in yurt dışındaki eğitim hayatlarını güvence altına alarak önlerini açtı. Yasa kapsamında ailesiyle birlikte Fransa'ya giden İdil Biret, Paris Konservatuvarı'nda eğitimine başladı.
Dünya Devleriyle Sıra Dışı Bir Eğitim Süreci
Fransa'daki eğitim hayatı, İdil Biret'in müzik tarihinde iz bırakacak dev isimlerle yolunun kesişmesini sağladı. Konservatuvarda, yirminci yüzyılın en büyük pedagoglarından biri kabul edilen Nadia Boulanger ile çalışma şansını elde etti. Yetenekli çocuk, sekiz yaşında ilk ciddi sınavını vererek Paris Radyosu'nda ilk konserini gerçekleştirdi. Paris'te efsanevi Fransız piyanist Alfred Cortot'dan da dersler alan Biret'in hayatındaki en kalıcı müzikal bağ ise Alman piyanist Wilhelm Kempff ile kuruldu. Kempff, Biret'i ömrü boyunca "en değerli öğrencim" olarak andı. İkili arasındaki müzikal ortaklık, İdil Biret on bir yaşındayken Paris Champs-Elysees Tiyatrosu'nda Mozart'ın İki Piyano İçin Konçerto'sunu birlikte seslendirmeleriyle zirveye ulaştı. Genç piyanist, aynı zamanda Kempff'in İtalya Positano'da düzenlediği usta sınıflarına düzenli olarak katılarak tekniğini geliştirdi. Yıllar sonra, hocasının doksanıncı yaş günü şerefine düzenlenen özel konserde de sahne aldı. Eğitimini büyük bir başarıyla taçlandıran Biret, henüz on beş yaşındayken Paris Ulusal Konservatuvarı'nı yüksek piyano, eşlikçilik ve oda müziği alanlarında birinci olarak tamamladı.
Beş Kıtada Yankılanan Resitaller ve Seçkin Orkestralar
On altı yaşından itibaren profesyonel olarak dünya sahnelerine adım atan İdil Biret, küresel düzeyde büyük bir kariyer inşa etti. Amerika Birleşik Devletleri'ndeki ilk konserini yirmi iki yaşında gerçekleştiren sanatçı, Erich Leinsdorf yönetimindeki Boston Filharmoni Orkestrası eşliğinde Rachmaninoff'un Üçüncü Piyano Konçertosu'nu büyük bir başarıyla çalarak dinleyicileri büyüledi. Sovyetler Birliği'ndeki ilk turnesini efsanevi Rus piyanist Emil Gilels'in özel davetiyle gerçekleştiren sanatçı, buradaki dinleyicilerden büyük alkış alarak sonraki yıllarda aynı ülkede yüze yakın konser verme başarısı gösterdi. Beş kıtaya yayılan turnelerinde dünyanın önde gelen orkestralarıyla ve en saygın şefleriyle çalıştı. Biret'in birlikte çaldığı dünyaca ünlü şefler ve sahne aldığı festivaller onun evrensel başarısını kanıtlar niteliktedir.
Sanatçının sahne paylaştığı efsanevi şeflerden bazıları şunlardır:
- Atzmon
- Copland
- Kempe
- Keilberth
- Sargent
- Monteux
- Fournat
- Leinsdorf
- Pritchard
- Scherchen
- Rozhdestvensky
- Mackerras
Piyano virtüözünün katıldığı önemli uluslararası festivaller arasında ise şunlar yer alır:
- Montreal
- Berlin
- Montpellier
- Nohant
- Royan
- Dubrovnik
- Atina
- Ankara
- İstanbul
Ayrıca Biret, dünya genelinde prestijli orkestralar eşliğinde sahne almıştır. Bu orkestralar şunlardır:
- Boston Senfoni Orkestrası
- Fransa Ulusal Orkestrası
- Orchestre Suisse Romande
- Londra Senfoni
- Leningrad Filharmonik
- Leipzig Gewandhaus
- Dresden Staatskapelle
- Tokyo Filharmonik
- Sydney Senfoni
- Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası