İdi Amin Kimdir?

Genel bakış

Idi Amin Dada Oumee, 17 Mayıs 1925'te doğdu ve 16 Ağustos 2003'te öldü. 1971-1979 arasında Uganda devlet başkanlığı yapmış Ugandalı bir asker ve diktatördür. Dünya tarihinin en acımasız despotlarından biri olarak kabul edilir. Yönetimi sırasında politik baskı, etnik ayrımcılık ve yoğun insan hakları ihlalleri görüldü; uluslararası gözlemcilerin ve insan hakları gruplarının tahminlerine göre bu dönemde 100.000 ila 500.000 kişi öldürüldü.

Gençliği ve askerî kariyeri

Uganda'nın kuzeyindeki Kakwa kabilesinden gelen Amin, 1946'da İngiliz sömürge ordusuna bağlı Afrika Kraliyet Tüfekli Birliği'ne (King's African Rifles) katıldı. İngilizlerin Kenya'daki Mau Mau Ayaklanması'na (1952-1956) karşı giriştiği harekâtta görev aldı. 1951-1960 arasında Uganda ağır sıklet boks şampiyonluğunu elinde tuttu ve ünlü bir ragbi oyuncusuydu. Uganda'nın 1962'deki bağımsızlığından önce subay rütbesi alan birkaç Ugandalı askerden biri olarak ülkenin yeni devlet başkanı ve başbakanı Apolo Milton Obote ile yakın dostluk kurdu. 1965'te Zaire'deki ayaklanmacılarla kurduğu ilişki skandala yol açtı, ancak bu durum 1966'da ordu ve hava kuvvetleri komutanlığına getirilmesini engellemedi. Obote ile arası açılınca 1970'te bu görevinden alındı.

İktidar dönemi

25 Ocak 1971'de Obote'nin Singapur'da bulunduğu sırada askerî darbe yaparak devlet başkanı ve silahlı kuvvetler başkomutanı oldu. 1972'de Uganda'daki bütün Asyalıların, özellikle Hintlilerin 90 gün içinde ülkeyi terk etmesini sağlayarak onları sınır dışı etti ve Hintlilerden kalan üretim araçlarının başına ülkedeki Müslüman azınlığı ve akrabalarını getirdi. Uganda ile İsrail arasındaki ilişkilere son vererek Libya ve Filistin'in yanında yer aldı. Bunun üzerine ABD 1973'te, İngiltere 1976'da Uganda'daki temsilciliklerini kapattı. 1976'da kendisini ömür boyu devlet başkanı ilan etti ve genellikle aşırı milliyetçi bir tutum izledi. Temmuz 1976'da Filistinliler tarafından kaçırılan, içinde İsrailli ve başka Yahudi yolcuların bulunduğu bir Fransız yolcu uçağının Uganda'ya inmesine izin vererek olaya doğrudan karıştı. İsrailli özel kuvvetlerin düzenlediği operasyonda biri dışında tüm rehinelerin kurtarılması Amin'in prestijini büyük ölçüde zedeledi.

Yıkılışı ve sürgün

Ekim 1978'de Tanzanya'nın desteklediği Uganda Ulusal Kurtuluş Ordusu adlı gerillaların saldırıları başladı. 13 Nisan 1979'da gerillalar başkent Kampala'ya ulaşmadan önce ülke dışına kaçtı. Önce Libya'ya, ardından Suudi Arabistan'a yerleşti; kısa süre sonra eşlerinden ikisi ve 22 çocuğu da yanına geldi. 1989'da gizlice Uganda'ya geçmek üzere geldiği Zaire ile Uganda arasında kriz çıktı; Kongo hükûmeti onu Uganda'ya teslim etmeyi reddetti ve Suudi Arabistan'a dönmesini sağladı. Amin 16 Ağustos 2003'te Cidde'de hastanede öldü ve Cidde Ruwais Mezarlığı'na gömüldü.

Popüler kültürde

Amin, Filistin Halk Kurtuluş Cephesi militanlarının kaçırdığı Air France uçağını Entebbe Havalimanı'na indirmesini konu alan Raid on Entebbe filminde Yaphet Kotto tarafından canlandırıldı. 2006 yapımı The Last King of Scotland filminde iktidara gelişi ve yıkılışı işlendi; onu canlandıran Forest Whitaker en iyi erkek oyuncu dalında Akademi Ödülü kazandı.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki İdi Amin maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.