Mısır'ın modern tarihindeki en etkili figürlerinden biri olan asker ve eski devlet başkanı Muhammed Hüsnü Said Mübarek, 4 Mayıs 1928 tarihinde Menufiya bölgesinde yer alan Kafr El Meselha köyünde dünyaya gözlerini açtı. Ülkeyi yaklaşık otuz yıl boyunca demir yumrukla yöneten ve 25 Şubat 2020'de Kahire'de 92 yaşında vefat eden bu tartışmalı lider, askeri kökenli idaresi ve diplomatik hamleleriyle tüm dünyanın yakından takip ettiği bir isim oldu. Yom Kippur Savaşı'ndaki rolünden otuz yıllık kesintisiz iktidarına kadar Mübarek'in yaşamı, Ortadoğu dengelerini sarsan büyük değişimlerin adeta canlı bir özetidir.
Askeri Akademiden Cumhurbaşkanlığına Uzanan Yol
Liseden sonra Kahire'deki Mısır Askeri Akademisi'ne girdi. Akademiden 1949 yılında başarıyla mezun oldu. Ardından Bilbays Havacılık Akademisi'ne geçiş yaptı. Yetenekli bir havacı olarak kendisini gösteren genç subay, uçuş becerilerini daha da geliştirmek amacıyla Sovyetler Birliği'ne giderek orada ileri uçuş ve stratejik bombardıman teknikleri üzerine kapsamlı bir eğitim programını tamamladı. Hava kuvvetlerinin çeşitli kademelerinde üstün başarıyla görev yaptıktan sonra 1966 ile 1969 yılları arasında Hava Akademisi komutanlığını üstlendi.
Enver Sedat onu hava kuvvetleri komutanı yaptı. Onun askeri alandaki dehası ve liderlik becerisi, özellikle 1973 yılındaki Yom Kippur Savaşı sırasında net şekilde kanıtlandı. Kazanılan bu zafer sonrasında mareşallik rütbesine yükselerek askeri prestijini en üst seviyeye çıkardı. Bu askeri başarı siyasi kapıları da açtı. Nisan 1975'te devlet başkan yardımcılığına getirildi. Bu yeni görevi sırasında Cezayir, Fas ve Moritanya arasındaki Batı Sahra krizinde yapıcı bir arabuluculuk rolü üstlendi.
Otuz Yıllık İktidar Dönemi ve Diplomatik Denge Arayışı
Enver Sedat'ın 1981 yılında bir suikast sonucu öldürülmesinin ardından devlet başkanlığı koltuğuna oturan Mübarek, aynı zamanda iktidardaki Ulusal Demokratik Parti'nin liderliğini üstlenerek ülkeyi otuz yıl boyunca tek başına yönetti. Göreve başladığı andan itibaren dış politikada son derece kritik adımlar atarak dengeleri değiştirdi. Arap dünyasıyla bağları düzeltmeyi hedefledi. 1982'de İsrail'in Lübnan'ı işgal etmesinin ardından, İsrail ile sürdürülen yakınlaşma politikasından hızla uzaklaştı.
Mübarek'in başarılı diplomatik manevraları sayesinde Mısır, 1989 yılında Arap Birliği'ne yeniden davet edildi. Bilindiği gibi ülke, Enver Sedat dönemindeki İsrail barış antlaşması nedeniyle birlikten dışlanmıştı. Arap Birliği'nin genel merkezinin tekrar Kahire'ye nakledilmesi, Mısır'ın bölgedeki merkezi rolünü yeniden tescilledi.
1990 ile 1991 yılları arasında yaşanan Körfez Savaşı sürecinde, taraflar arasında kritik bir arabulucu görevi üstlendi. Suudi Arabistan'ın çok uluslu güçleri çağırma kararına destek vererek diğer Arap ülkelerine öncülük etti. İç siyasette ise otoriter bir çizgi benimseyerek muhalif grupları çok sıkı bir denetim altında tutmayı başardı. Seçimleri üst üste kazanarak koltuğunu korudu. Çelik gibi bir iradeyle yönettiği ülkede, otuz yıllık iktidarı süresince tam altı kez ölümcül suikast girişimini atlattı. Bunlardan sonuncusu, 1995 yılında Afrika Birliği Zirvesi için gittiği Addis Ababa'da gerçekleşti. İhvan-ı Müslimin hareketinin tüm faaliyetlerini yasakladı. Yasaklanan bu örgütün önde gelen lider kadrosunu ya ağır hapis cezalarıyla cezalandırdı ya da ülke dışına sürgüne gönderdi.
Hüsnü Mübarek'in uzun soluklu kariyerinde öne çıkan en kritik aşamalar şu şekilde özetlenebilir:
- Askeri Yükseliş: Mısır Hava Kuvvetleri Komutanlığı ve ardından mareşallik rütbesine terfi etmesi.
- Cumhurbaşkanlığı Dönemi: 1981 yılından 2011 yılına kadar kesintisiz otuz yıl süren devlet başkanlığı.
- Bölgesel Liderlik: Körfez Savaşı sırasında Arap koalisyonuna öncülük etmesi ve Arap Birliği'ne geri dönüşü sağlaması.
- Siyasi Mücadeleler: İhvan-ı Müslimin hareketine yönelik sert kısıtlamalar ve atlattığı altı suikast girişimi.
Arap Baharı, İstifa ve Yargılanma Süreci
Mübarek, ülkeyi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'dan sonra en uzun süre yöneten ikinci lider unvanını taşıyordu. Tunus'ta başlayan halk ayaklanmalarının 2011 yılının ocak ayında Kahire sokaklarına sıçraması üzerine, otuz yıllık iktidarı boyunca maruz kaldığı toplumsal baskılara dayanamayan Mübarek görevinden istifa etmek zorunda kaldı. Arap Baharı dalgası, 25 Ocak 2011'de Mısır sokaklarını da hareketlendirdi. Milyonların katıldığı gösterilerin ardından baskılara dayanamayan Mübarek, 10 Şubat 2011'de yetkilerini yardımcısı Ömer Süleyman'a devretti. Bir gün sonra ise tamamen istifa ederek görevini ordu ve Anayasa Mahkemesi'ne bıraktı.
İstifasının üzerinden çok geçmeden tutuklanan devrik cumhurbaşkanı, vatana ihanet ve çeşitli suçlardan idam talebiyle yargılanmaya başladı. Uzun süren yargılama sürecinin ardından, 2 Haziran 2012 günü ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı. Fakat siyasi gelişmeler davanın seyrini değiştirdi. Mısır Temyiz Mahkemesi, 2017 yılının mart ayında eski lideri tüm suçlamalardan aklayarak serbest kalmasına karar verdi. Bunun üzerine, tutukluluk günlerinin çoğunu geçirdiği askeri hastaneden çıkarak evine ve normal hayatına geri döndü.
Gösterişli siyasi yaşamının aksine, aile hayatında daha sade ve geleneksel değerleri korumayı tercih eden bir profil çizdi. Kahire'deki Amerikan Üniversitesi'nden mezun olan yarı İngiliz Suzanne Sabet ile 1950 yılında hayatını birleştirdi. Bu evlilikten Cemal ve Alaa isminde iki oğlu oldu. Tarih sayfalarında derin izler bırakan Mübarek, 25 Şubat 2020'de Kahire'de 92 yaşında öldü.