Cumhuriyet döneminin en önemli kültür hamlelerinden biri olan çoksesli müziğin Türkiye'deki kökleşmesinde büyük pay sahibi olan piyanist ve besteci Ali Mithat Fenmen, 24 Ocak 1916 tarihinde İstanbul'da dünyaya gelerek ömrünü sanata adamış bir müzik insanıdır. Eğitimci, yazar ve yönetici kimlikleriyle de tanınan Fenmen, 19 Ekim 1982'deki vefatına kadar geçen ömründe, ülkenin çoksesli müzik yapısını Batı standartlarına ulaştırmak adına konservatuvar yöneticiliğinden dergi yayıncılığına kadar uzanan çok yönlü çalışmalar gerçekleştirmiştir.
Avrupa'da Yoğrulan Bir Yetenek: Paris'ten Münih'e Eğitim Yılları
Müzikle sarmalanmış bir aile ortamında büyüyen Mithat Fenmen, piyano tuşlarıyla henüz dokuz yaşındayken tanıştı. Babasının flüt, annesinin piyano, amcasının ise hem piyano hem keman çaldığı bu evde müzik, günlük yaşamın vazgeçilmez bir parçasıydı. Takvimler 1929 yılını gösterdiğinde İstanbul Belediye Konservatuvarı'na adım atan genç yetenek, burada Türk müzik tarihinin efsanevi isimlerinden Cemal Reşit Rey'in öğrencisi olma şansına erişti. 1935 yılında liseden mezun olduktan sonra müzik eğitimini derinleştirmek amacıyla Fransa'ya yöneldi. Paris'teki Ecole Normale de Musique bünyesinde efsanevi piyanist Alfred Cortot ile piyano, çağın en büyük eğitmenlerinden Nadia Boulanger ile armoni ve kompozisyon dersleri yaptı. Buradaki eğitimini tamamladıktan sonra durmadı ve Almanya'ya geçerek Münih Devlet Konservatuvarı'nda Joseph Haas ile kompozisyon çalıştı. Ancak 1939 yılında İkinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesi, onun Avrupa macerasını noktalamasına ve anavatana dönmesine neden oldu. Bu ani dönüş yeni bir dönemi başlattı.
Eğitimcilik Aşkı ve Keşfedilen Dehalar
Yurda dönüşüyle birlikte Ankara Devlet Konservatuvarı bünyesinde piyano öğretmenliğine atanan sanatçı, tam 43 yıl boyunca bu kutsal görevi sürdürdü. Genç piyanistlerin yetişmesinde gösterdiği titizlik ve üstün yetenekli çocukları keşfetme yeteneği, onu müzik eğitiminde bir kutup yıldızı haline getirdi. Onun eğittiği bu öğrenciler, Fenmen'in müzikal mirasını sonraki kuşaklara taşıdı. Fenmen sadece bir öğretmen değil, aynı zamanda Türk dinleyicisini dünyaya piyano edebiyatının en seçkin eserleriyle tanıştıran bir virtüözdü. Pek çok başyapıtın Türk dinleyicisiyle buluşmasını sağlayarak ilk seslendirilişlerini bizzat üstlendi. Kurduğu oda müziği topluluklarıyla bu türün ülkede sevilmesinde öncü rol oynadı. Hayatının dönüm noktalarından biri de 1954 yılında İngiliz balerin Beatrice Appleyard ile gerçekleştirdiği evlilikti. 1951-1954 ve 1970-1973 yılları arasında Ankara Devlet Konservatuvarı müdürlüğü görevlerini yürüten Fenmen, 1973-1975 yılları arasında ise Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü koltuğuna oturarak Türk sanat kurumlarına yön verdi.
Müziğe kazandırdığı ve ilk eğitimlerini üstlendiği bazı seçkin öğrenciler şunlardır:
- Selman Ada
- İdil Biret
- Pekinel Kardeşler
- Gülsin Onay
- Fazıl Say
Uluslararası Arenada Bir Virtüöz ve Sanat Mirası
Avrupa turneleriyle adıdan söz ettiren piyanist, hem kıtadaki konser salonlarında resitaller verdi hem de Türkiye'ye gelen seçkin müzisyenlere piyanosuyla eşlik etti. 1962 yılında keman dehası Suna Kan ile birlikte İran'ın başkenti Tahran'da unutulmaz bir resital gerçekleştirdi. İmparatoriçe Farah Pehlevi, Prenses Eşref Pehlevi ve saray mensuplarının katıldığı bu yardım konseri büyük yankı uyandırdı ve İran basınında geniş yer buldu. Konserin ardından bizzat imparatoriçe tarafından kabul edilerek tebrik edildiler. Benzer şekilde 1964 yılında Londra'da kemancı Ayla Erduran ile sahne alan sanatçı, buradaki başarılı performansıyla Harriet Cohen-Olga Verney Ödülü'nün kazanılmasına katkı sundu. Sanat alanındaki bu olağanüstü emekleri karşılığında 1971 yılında Devlet Sanatçısı unvanıyla taçlandırıldı. Bu gurur verici bir başarıydı.
Kompozisyon alanındaki ise yerel motiflerden ziyade çağdaş müzik tekniklerini kendi duygu dünyasıyla harmanlayarak eserler üretti. 'Piyanistin Kitabı' ve 'Solfej' isimli eğitici kitaplarının yanı sıra, beş yıl boyunca 'Müzik Görüşleri' dergisini çıkararak müzik yazarlığı alanında da iz bıraktı. En önemli bestesi olan piyano ve orkestra için 'Concertino', bugün Ahmet Say'ın arşivinde korunmaktadır. Ayrıca henüz 16 yaşındayken bestelediği bir vals, ölümünden sonra bulunarak son öğrencisi Fazıl Say tarafından seslendirilmiştir. 19 Ekim 1982'de İstanbul'da aramızdan ayrılan usta sanatçının tüm eserlerinin hakları ailesi tarafından korunmaktadır.