Cumhuriyet dönemi Türkiye'sinin özel eğitim alanındaki en önemli mimarlarından olan Doç. Dr. Mithat Enç, 1909 yılında Gaziantep'te dünyaya gözlerini açtı. Yaşamı boyunca karşılaştığı görme kaybı engelini aşarak engelli çocukların eğitimi ve topluma kazandırılması konusunda devrim niteliğinde adımlar atan Enç, 1991 yılında Yalova'da vefat edene dek ömrünü Türk eğitim sisteminin modernleşmesine adadı. Gaziantep'ten İstanbul'a, Viyana'dan Amerika Birleşik Devletleri'ne uzanan bu azim dolu hayat hikayesi, günümüzde de binlerce engelli bireyin yolunu aydınlatmaya devam etmektedir.
Kayıplardan Yeni Başlangıçlara: İlk Yılları ve Eğitim Hayatı
Mithat Enç, Gaziantep'in saygın ailelerinden birine mensuptu. Dedesi Mehmet Mazlum Efendi şehrin tanınmış avukatlarından biri, babası Emin Mazlum Enç ise yörenin önde gelen iş insanlarındandı. Annesi Zeliha Hanım, o dönem Gaziantep Belediye Başkanlığı görevini yürüten Lütfi Güceyli'nin büyük kızı olarak tanınıyordu. Küçük Mithat'ın ilköğretim yılları, bölgedeki Antep Savaşı nedeniyle kesintilere uğrasa da azimli çocuk eğitimini 1923 yılında tamamlamayı başardı.
Ortaöğrenim hayatına devam etmek amacıyla yatılı olarak İstanbul Erkek Lisesi'ne kaydoldu. Lise eğitimini 1929 yılında başarıyla bitiren genç, aynı yıl yükseköğrenim için İstanbul Darülfünun Hukuk Fakültesi'ne adım attı. Ancak hukuk fakültesindeki birinci yılının sonunda, sınavlara hazırlandığı sırada gözlerinde ciddi bir rahatsızlık baş gösterdi. Bu beklenmedik sağlık problemi nedeniyle üniversite eğitimini yarıda bırakmak mecburiyetinde kaldı.
Gözlerindeki rahatsızlığa çare bulabilmek için üç yılı aşkın bir süre boyunca İstanbul ve Viyana'daki çeşitli sağlık kurumlarında tedavi yolları aradı. Tıbbi girişimlerin sonuç vermemesi üzerine genç adam görme kaybını kabullenerek hayatına yeni bir yön verme kararı aldı. Tedavi için ikinci kez bulunduğu Viyana'da, engelli çocukların eğitimi konusuna ilgi duyarak Viyana Yüksek Pedagoji Enstitüsü'nde derslere başladı. Burada iki yıl boyunca engelliler pedagojisi üzerine eğitim gördükten sonra Sağlık Bakanlığı'nın sağladığı bursla eğitimini derinleştirmek üzere Amerika Birleşik Devletleri'ne gitti. Prestijli Columbia Üniversitesi Eğitim Fakültesi'nde sürdürdüğü eğitimini 1936'da lisans, 1939'da ise yüksek lisans dereceleriyle taçlandırarak ülkesine döndü.
Türkiye'de Özel Eğitimin Temellerini Atan Çalışmalar
Türkiye'ye 1939'da dönen idealist eğitimci, 1940 yılında Milli Eğitim Bakanlığı bünyesindeki Gazi Eğitim Enstitüsü'ne "Marazi Ruhiyat" yani ruh hastalıkları dersini okutmak üzere atandı. Akademik kariyerinin ilk yıllarında hayat arkadaşını da bulan Enç, 1942'de İngilizce öğretmeni Sabahat Enç ile dünya evine girdi. Bu mutlu birliktelikten ilerleyen yıllarda biri kız, diğeri erkek olmak üzere iki evlat sahibi oldu.
Cumhuriyet yönetimi, 1950 yılına gelindiğinde engelli çocukların eğitimi konusunda büyük bir hamle başlattı. Bu görevi üstlenen Mithat Enç, Ankara Körler Okulu'nun kurucu müdürlüğü vazifesine getirildi. Aynı senenin başlarında görme engelli bireylerin toplumsal gelişimini desteklemek amacıyla Altınokta Körler Eğitim ve Kalkındırma Derneği'ni (ANKEK) kurdu. Türkiye'deki engelliler eğitimine kurumsal bir kimlik kazandırmak isteyen Enç, bu alanda uzman personel yetiştirmek amacıyla 1952 yılında Gazi Eğitim Enstitüsü bünyesinde Özel Eğitim bölümünü faaliyete geçirdi ve üç yıl boyunca bu bölümün başkanlığını yürüttü.
Eğitim alanındaki yetkinliğini artırmayı hedefleyen Enç, 1956 yılında Ford Vakfı bursunu kazanarak doktora derecesi almak üzere yeniden ABD yolunu tuttu. Illinois Üniversitesi'ndeki doktora çalışmalarını 1958 yılında tamamlayan doçent doktor, vakit kaybetmeden vatanına döndü. Ülkeye dönüşünün ardından hemen önemli idari sorumluluklar üstlendi.
Mithat Enç'in üstlendiği önemli görevlerin bazıları şunlardır:
- 1958-1960 yılları arasında Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Eğitim Fakültesi kurucu dekanlığı görevini gerçekleştirdi.
- 1960 yılında Milli Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu üyeliğine tayin edildi.
- 1965'te Ankara Üniversitesi bünyesinde yeni kurulan Eğitim Fakültesi'ne geçiş yaparak burada Özel Öğretim Bölümü'nü kurdu ve 1977 yılındaki emekliliğine kadar bölüm başkanlığını başarıyla yürüttü.
Son Yılları ve Geride Bıraktığı Miras
Doç. Dr. Mithat Enç, 1977 yılında akademik hayatını noktalayıp emekliye ayrılmasının ardından Marmara bölgesinin sakin kenti Yalova'ya yerleşti. Emeklilik yıllarını bu şehirde geçiren değerli bilim insanı, 1991 yılında hayata gözlerini yumdu. Görme engeline rağmen Türkiye'de modern özel eğitimin temellerini atan, yetiştirdiği öğrenciler ve kurduğu kurumlarla binlerce insanın hayatına dokunan Enç, Türk eğitim tarihinin unutulmaz simaları arasındaki yerini almıştır.