Cumhuriyet döneminin ilk kadın milletvekillerinden biri olan Hasene Ilgaz, 1902 yılında İstanbul'da dünyaya gelmiş, ömrünü eğitime, yazarlığa ve siyasete adamış çok yönlü bir aydındır. İstanbul Kız Öğretmen Okulu'ndan mezun olduktan sonra uzun yıllar boyunca genç zihinleri eğiten bu kıymetli şahsiyet, ülkesinin gelişimine katkıda bulunmak için durmaksızın çalışmıştır. Bir dönem parlamento çatısı altında milletvekilliği görevini üstlenen Ilgaz, aynı zamanda sivil toplum faaliyetlerinde de son derece aktif roller oynamıştır. Yazın dünyasına kazandırdığı seyahat notları ve kitapları, onun ne denli güçlü bir kaleme sahip olduğunu göstermektedir. 3 Mayıs 2000 tarihinde İstanbul'da vefat eden Ilgaz, arkasında eşsiz bir toplumsal miras bırakmıştır.
Eğitimcilik Yılları ve Toplumsal Öncülüğü
Hasene Ilgaz, 1920-1921 eğitim döneminde İstanbul Kız Öğretmen Okulu bünyesinden başarıyla mezun olmuştur. Diploma aldıktan sonra, doğup büyüdüğü İstanbul'un farklı okullarında öğretmenlik ve idarecilik görevlerini büyük bir titizlikle yerine getirmiştir. Okullarda yürüttüğü idari görevler, onun liderlik vasıflarını pekiştirmiştir. Gençlerin eğitimine sunduğu katkılar takdir edilmiştir. Eğitimcilik yıllarında yalnızca sınıflarla sınırlı kalmamış, toplumsal hayatta da etkin sorumluluklar üstlenmiştir. Bu dönemde Şehremini Halkevi Başkanlığı görevini yürüten Ilgaz, aynı zamanda Fatih ilçesi Hava Kurumu Başkanlığı sorumluluğunu da omuzlamıştır. Çalışkanlığıyla öne çıkmıştır. Katıldığı sosyal projelerde gösterdiği üstün gayretler, onu dönemin aranılan simalarından biri haline getirmiştir. Etkili hitabet yeteneği sayesinde konferansların ve kitlesel etkinliklerin vazgeçilmez konuşmacısı olmuştur. Onun coşkulu konuşmaları geniş kitlelerde derin yankı uyandırmıştır.
Parlamento Kürsüsü ve Siyasi Çalışmaları
Eğitimcilik ve cemiyet hayatındaki başarıları, Hasene Ilgaz'ı Türk siyaset sahnesinin önemli figürlerinden biri konumuna taşımıştır. O, genç Cumhuriyet'in meclise girmeyi başaran ilk kadın milletvekilleri arasında yer alma onuruna erişmiştir. Siyasi mücadelesini Cumhuriyet Halk Partisi çatısı altında sürdüren Ilgaz, TBMM bünyesinde iki farklı dönemde halkı temsil etmiştir. İlk olarak 1943 yılında Hatay milletvekili seçilerek meclise girmiştir. Ardından 1946 genel seçimlerinde ise Çorum milletvekili sıfatıyla parlamento çatısı altındaki görevine devam etmiştir. Milletvekilliği süresince halkın sorunlarını meclis kürsüsüne taşımıştır. Ayrıca o yıllarda Kıbrıs meselesine yönelik gerçekleştirdiği hassas ve yoğun çalışmalarla da adından sıkça söz ettirmiştir. Kürsüde yaptığı konuşmalarla dikkat çekmiştir. Meclis çatısı altında gerçekleştirdiği her çalışmada toplumsal faydayı ön planda tutmuştur. Milli davalardaki kararlı duruşu takdir toplamıştır.
Yazın Dünyası, Eserleri ve Sivil Toplum Çalışmaları
Hasene Ilgaz, siyasetçi ve öğretmen kimliğinin yanı sıra úretken bir yazar olarak da Türk basın tarihinde kalıcı izler bırakmıştır. Yurt içinde ve yurt dışında yaptığı seyahatleri en ince ayrıntılarına kadar kağıda dökerek seyahat edebiyatına katkı sunmuştur. Gözlemlerini aktarmıştır. Seyahatlerinden edindiği izlenimleri samimi bir dille aktarmıştır. Bu gezi notlarının bir kısmını günlük gazetelerde yazı dizisi biçiminde yayımlamış, bir kısmını da kitaplaştırmıştır. Cumhuriyet, Yeni İstanbul, Ulus, Hür Söz, Vakit, Hatay, Çorum, Safranbolu, Kadın Gazetesi, Yeni Defne ve Yeni Adam gibi saygın gazete ile dergilerde makaleler kaleme almıştır. Kaleme aldığı makaleler geniş okuyucu kitlelerine ulaşmıştır. Farklı türlerde kıymetli eserler üretmiştir. Yayınlanan kitapları şunlardır:
- Kıbrıs Notları (1949)
- Atatürk: Doğumundan Ölümüne Kadar (1962)
- Unutulmayan Yıllar (1970)
- Atatürk'e 100. Yıl Armağanı (1981)
- Ertuğrul Firkateyni (1990)
- 1915'ten 1921'e Yatılı Bir Kız Okulunun Öyküsü (1991)
- Okuduklarım, Gördüklerim, Yazdıklarım (1991)
Kültürel çalışmalarının yanı sıra hayatı boyunca toplumsal yardımlaşmanın da en ön saflarında bulunmuştur. Yaklaşık 40 farklı sosyal yardım derneğinin kuruluş aşamasında ve sonraki faaliyetlerinde aktif olarak görev almıştır. Bu yardım kuruluşlarında bazen kurucu üye, bazen başkan, bazen de sade bir üye olarak çalışmıştır. Ömrünün son anına kadar bu hayır işlerini büyük bir şevkle sürdürmüştü. Emekleri karşılıksız kalmamıştır. Hizmet ettiği dernekler tarafından kendisine onursal başkanlık ve şeref üyeliği gibi unvanlar tevcih edilmiştir. 3 Mayıs 2000 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yuman öncü siyasetçinin anısı hâlâ yaşamaktadır. Onun kişisel geçmişine ışık tutan Hasene Ilgaz Özel Arşivi, günümüzde Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı bünyesinde muhafaza edilmektedir. Vakıftaki belgeler onun yaşamına dair değerli ipuçları barındırmaktadır. Bu arşiv araştırmacıları beklemektedir. Gelecek nesillere örnek bir yaşam öyküsü kalmıştır.