.jpg?width=640)
Amerika Birleşik Devletleri tarihinin en kritik dönemlerinden birinde başkanlık koltuğuna oturan Harry Truman, 8 Mayıs 1884'te Lamar, Missouri'de doğmuş ve 26 Aralık 1972 tarihinde Kansas City'de vefat etmiştir. Franklin Roosevelt'in ani vefatı üzerine 12 Nisan 1945'te ülkenin 33. başkanı olan Boğa burcu devlet adamı, Soğuk Savaş dönemini başlatan adımlarıyla dünya tarihini derinden etkilemiştir. Bir çiftçi ailesinin oğlu olan Truman, postacılıktan yargıçlığa uzanan mücadele dolu yaşamının ardından Beyaz Saray'da çok radikal kararlara imza atmıştır.
Zorluklarla Dolu Gençlik Yılları ve Siyasete İlk Adım
Geleceğin başkanı Truman'ın ismindeki 'S.' harfi, aslında herhangi bir ismin kısaltması değildi. Bu harf, dedeleri Anderson Shippe Truman ile Solomon Young'ın anısını temsil ediyordu. Genç Harry, 1901 yılında liseden mezun olduktan sonra maddi imkânsızlıklar sebebiyle yükseköğrenim göremedi. West Point Askeri Akademisi'ne ise gözlerindeki rahatsızlık yüzünden kabul edilmedi. Hayatını kazanmak için bir süre bankacılık yaptı. Daha sonra Independence yakınlarındaki aile çiftliğini işletmeye başladı. West Point Askeri Akademisi'ne gözlerindeki rahatsızlık yüzünden kabul edilmeyen Truman; postane yöneticiliği, depo bekçiliği, milli muhafızlık, maden ve petrol işletmeciliği gibi pek çok farklı işte şansını denese de hiçbirinde beklediği başarıyı elde edemedi. Bu işlerin hiçbirinde umduğu performansı yakalayamadığı için ya işten çıkarıldı ya da kendisi ayrıldı. Birinci Dünya Savaşı sırasında orduya yazılan Truman, Fransa'daki başarıları sayesinde 6 Nisan 1917'de yüzbaşı rütbesine yükseldi. Savaş bitince mağazacılık sektörüne girerek bir erkek giyim mağazası açtı. Mağazayı kısa sürede kapatmak zorunda kaldı. Thomas Pendergast, o dönem Jackson County sınırları içinde oldukça nüfuzlu bir politik eyalet şefiydi. Arkadaşının yardımıyla 1920 yılında Demokrat Parti'ye katılarak böylece aktif politikaya girdi. 1922'de kent mahkemesi üyeliğine (il yargıçlığı) seçildi. 1924-1926 yılları arasında Kansas City Hukuk Okulu bünyesindeki gece derslerini takip etti. Yargıçlık görevine 1926 yılında yeniden seçilerek hemen kent mahkemesinin başkanı oldu.
Beyaz Saray'a Giden Yol ve Savaşı Bitiren Karar
Mahkemedeki görevi 1934 yılında sona eren Truman, eyalette senatör adayı arandığı o günlerde büyük bir fırsat yakaladı. Böylece 1935 yılında Demokrat Parti'den Missouri senatörü seçildi. Senatoda Başkan Roosevelt'in New Deal olarak adlandırılan iktisadi kurtuluş programına tam destek verdi. Ayrıca Senato içindeki birçok komisyonda aktif görev alarak tüm dikkatleri üzerine çekti. Bu başarılı çalışmaları sayesinde 1939 yılında ikinci kez Senato'ya girmeyi başardı. İkinci Dünya Savaşı'nın başlamasıyla birlikte çok daha kritik görevlerin sorumluluğunu üstlendi. Silah üretimi ile teçhizatın ne kadar verimli kullanıldığını araştıran özel komitenin başına getirildi. İkinci Dünya Savaşı sırasında askeri üretimin verimliliğini denetlemek amacıyla kurulan özel komitenin başına getirilen Truman, bu süreçte pek çok rüşvet olayını gün yüzüne çıkartarak bütçe israfını önledi ve halkın gözünde adeta bir kahramana dönüştü. Artık o sıradan bir politikacı değil, yükselen bir halk kahramanı haline gelmişti. Nihayet 1944 yılında, Henry Wallace'ın yerine hemen başkan yardımcısı adayı olarak gösterildi. Bu görevi toplamda seksen iki gün sürdü. Başkan Franklin Roosevelt'in 12 Nisan 1945'teki vefatı üzerine, ABD'nin 33. başkanı oldu. Göreve gelir gelmez Roosevelt dönemindeki uygulamaların ve mevcut politikaların aynen sürdürüleceğini açıkladı. Birleşmiş Milletler'in kurulduğu 26 Haziran 1945 tarihli ünlü San Francisco Konferansı'na bizzat başkanlık etti. Temmuz 1945'te ise Almanya'nın teslim olmasıyla ortaya çıkan pürüzleri çözmek için Potsdam Konferansı'na katıldı. Burada 2 Ağustos 1945 tarihinde ABD adına nihai barış antlaşmasına imzasını attı. Japonya'nın teslim olmasını hızlandırarak savaşı bitirmek gerekçesiyle 6 Ağustos'ta Hiroşima'ya ve 9 Ağustos'ta Nagazaki'ye atom bombası atılması emrini veren Truman, yüz binlerce insanın ölümüne yol açan bu hamleyle İkinci Dünya Savaşı'nı kesin olarak noktaladı. İmparator Hirohito'nun 15 Ağustos'ta yenilgiyi duyurmasıyla, 2 Eylül 1945'te Missouri zırhlısında koşulsuz teslimiyet belgeleri imzalandı.
Soğuk Savaş Dönemi ve Yeni Dünya Düzeni
İkinci Dünya Savaşı sonrasında Sovyetler Birliği'nin Avrupa'daki gücü müttefikler arası ortaklığı bitirdi. Bu durum Batı Avrupa'yı ABD koruması altına alırken Soğuk Savaş dönemini de resmen başlattı. İngiltere'nin Şubat 1947'de Türkiye ve Yunanistan'a yardımı keseceğini bildirmesi, Truman'a aradığı kuşatma fırsatını verdi. Kongre'de 12 Mart 1947'de yaptığı tarihi konuşma, sonraları 'Truman Doktrini' olarak anılacaktı. Konuşmasında Sovyet tehdidine dikkat çekerek Türkiye ve Yunanistan için 400 milyon dolarlık yardım talep etti. Bu bütçenin 300 milyon doları Yunanistan'a, 100 milyon doları ise Türkiye'ye aktarıldı. Bu kapsamda hazırlanan Marshall Planı 1948'de uygulandı. Seçimleri 1948 yılında ikinci kez kazanmayı başardı. Ocak 1949'da Haklı Düzen (Fair Deal) programını sundu. Kongre'ye sunulan bu kapsamlı sosyal reform programının ancak son derece dar bir bölümü yasalaşabildi. İkinci başkanlık döneminde ABD genelinde antikomünist hareketler adeta en yüksek doruk noktasına ulaştı. Truman'ın vetosuna rağmen Senato'dan geçen McCarran İç Güvenlik Yasası ile Komünist Parti tamamen kapatıldı. Senatör McCarthy'nin komisyonu, aralarında çok sayıda bilim insanı ve sanatçının olduğu yüzlerce kişiyi sorguladı. Truman, 1949 yılında soğuk savaşın en önemli ürünü olan NATO'nun kuruluşuna bizzat liderlik etti. Nükleer silah yarışında öne geçmek amacıyla 1950 yılında Hidrojen Bombası yapımını resmen onayladı. Kore Savaşı'nın patlak vermesiyle General Douglas MacArthur komutasındaki Amerikan birliklerini bölgeye gönderdi. Çin'e saldırma fikrini savunan beş yıldızlı general MacArthur'u daha sonra görevden almak zorunda kaldı. Birleşmiş Milletler üyesi olan 15 ülkeyle birlikte Türkiye de bu savaşa 5 binden fazla askerle katıldı. Oldukça yıpranan Truman, Eylül 1951'de ANZUS Paktı'nı imzaladıktan sonra 1952 seçimlerinde aday olmayacağını ilan etti. Görevini 20 Ocak 1953 tarihinde Cumhuriyetçi rakibi Dwight David Eisenhower'a devreden eski başkan, Independence'taki çiftliğine çekilerek ömrünün geri kalan kısmında tüm dünya siyasetine yön veren o fırtınalı yıllara dair anılarını kaleme almıştır. 1919'da evlendiği Elizabeth Virginia 'Bess' Wallace ile birlikteliğinden Margaret isimli bir kızı olan Truman, 26 Aralık 1972'de öldü.
Harry Truman'ın Unutulmaz Sözleri
- "Negatif bir insan fırsatlardan zorluklar, Pozitif bir insan ise zorluklardan fırsatlar yaratır."
- "Tilki, kümesi iyi tanıyor diye bekçi edilir mi?"