Türk edebiyatının öncü kalemlerinden Gülten Dayıoğlu, 15 Mayıs 1935 tarihinde Kütahya'nın Emet ilçesinde dünyaya gelerek çocuk ve gençlik edebiyatını şekillendirecek köklü bir serüvenin ilk adımını attı. Tek başına bir anne tarafından büyütülen Dayıoğlu, Anadolu'nun farklı köşelerinde sürdürdüğü eğitim hayatını İstanbul'da tamamlayıp kaleme aldığı zengin hayal dünyasını çocuklarla buluşturarak Türk kültür hayatında unutulmaz izler bıraktı. Yazarlık serüvenine öğretmenlik yıllarında adım atan usta yazar, öğrencileriyle kurduğu bağ sayesinde eserlerinde çocuk dünyasının gerçek gereksinimlerini derinlemesine yansıtmayı başarıyla gerçekleştirdi.
Eğitim Yılları ve Sınıf Öğretmenliğinden Yazarlığa Geçiş
Kütahya'nın Emet ilçesinde, şapka ustalığı yapan babası Lütfi Uyan ile "Hacı Memişler" sülalesine mensup annesi Emine Hanım'ın tek çocuüu olarak doğan usta yazar, çocukluğunu Emet'te geçirdi. Babasının evi terk etmesi nedeniyle annesinin gözetiminde büyüyen yazar, eğitimine Emet'in Örencik Köyü'nde başladı. Ardından Kütahya 30 Ağustos İlkokulu'nda sürdürdüğü ilköğrenimini, ailesinin İstanbul'a göç etmesi üzerine Nişantaşı İlkokulu'nda tamamladı. Ortaöğrenim hayatını Beşiktaş Atatürk Anadolu Lisesi'nde sürdüren Dayıoğlu, buradan 1956 yılında başarıyla mezun oldu.
Yükseköğrenim için İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne kaydolan yazar, bir süre sonra buradaki eğitimini yarıda bıraktı. Hayatına yeni bir yön çizmek amacıyla dışarıdan sınavlara girerek ilkokul öğretmeni unvanını kazandı. Bu kutsal mesleki görevi tam 15 yıl boyunca büyük bir özveriyle icra eden yazar, öğrencileriyle geçirdiği yıllarda çocuk dünyasını yakından gözlemleme fırsatı buldu. 1976 yılında yaşadığı ciddi bir mide rahatsızlığı nedeniyle öğretmenlik görevinden istifa etmek durumunda kalan usta kalem, bu dönüm noktasından sonra enerjisini tamamen edebiyat çalışmalarına yönlendirdi. Yazarlık serüveni boyunca durmadı. Özel yaşantısında da dengeli bir hayat kuran yazar, 1958 yılında Cevdet Dayıoğlu ile dünya evine girdi. Bu mutlu birliktelikten Murat Dayıoğlu ve Cemal Dayıoğlu adında iki erkek evlat sahibi oldu. Yazarın uzun yıllar hayatı paylaştığı eşi Cevdet Dayıoğlu, 18 Ağustos 2021'de tedavi gördüğü sağlık kurumunda 92 yaşında yaşamını yitirdi.
Edebiyat Dünyasındaki Başarıları ve Eserleri
Öğretmenlik yıllarında kaleme aldığı hikayelerle edebiyat dünyasına adım atan yazar, 1964-1965 yıllarında "Döl" isimli öyküsüyle Yunus Nadi Öykü Ödülü'nde ikincilik elde ederek adını duyurdu. Ardından 1971 yılında çocuk edebiyatının klasikleri arasına girecek olan ilk romanı Fadiş'i okurlarla buluşturdu. Bu yapıt büyük ilgi gördü. Bu eseri sırasıyla Dört Kardeştiler, Suna'nın Serçeleri ve Yurdumu Özledim gibi sevilen kitaplar takip etti. Bilim kurgu alanına da ilgi duyan yazar, Akıllı Pireler, Işın Çağı Çocukları ve Mo'nun Gizemi üçlemesiyle genç okurlara yepyeni ufuklar açtı.
Yazın hayatında tür çeşitliliğine büyük önem veren usta yazar, gezi edebiyatına da kıymetli katkılar sundu. Dünya genelinde yaptığı seyahatleri Amerika'ya Yolculuk, Efsaneler Ülkesi Çin'e Yolculuk ve Doğal Güzellikler Ülkesi Kenya'ya Yolculuk gibi pek çok gezi kitabıyla taçlandırdı. Yabancı dildeki çocuk klasiklerinden meşhur Ayşegül Dizisi'ni dilimize uyarlayarak Türk çocuklarının bu eserlerle tanışmasını sağladı. Eserleri yurtiçinde büyük ilgi görürken, Geride Kalanlar, Sık Dişini, Ebem Kuşağı ve Yılan Nine gibi kitapları sınırları aşarak yabancı dillerde de yayımlandı.
Edebiyat dünyasına katkıları nedeniyle çok sayıda prestijli ödüle layık görülen yazarın kazandığı ödüllerden bazıları şunlardır:
- 1974-1975 yıllarında "Leylek Karda Kaldı" öyküsüyle Arkın Çocuk Edebiyatı Ödülü
- 1984 yılında "Dünya Çocukların Olsa" eseriyle Alman Yayıncılar Birliği tarafından gençlişe umut veren eserler seçkisine kabul edilmesi
- 1987 yılında "Gül Gelin" ile Türkiye Aile Sağlığı ve Planlaması Koç Vakfı Öykü Ödülü
- 1987 yılında "Kaf Dağı'nın Ardına Yolculuk" ile Kültür ve Turizm Bakanlığı Çocuk Edebiyatı Ödülü
- 1989 yılında "Parbat Dağının Esrarı" ile İzmir Büyük Şehir Belediyesi Çocuk Romanı Ödülü
- 2009 yılında Kabataşlılar Derneği tarafından takdim edilen Behçet Necatigil Edebiyat Onur Ödülü
Toplumsal Katkıları ve Yaşayan Mirası
Gülten Dayıoğlu, sadece yazdığı kitaplarla değil, toplumsal alandaki çalışmalarıyla da adından söz ettirdi. Ülke genelinde eğitim fakültelerinde eserleri yüksek lisans ve doktora tezlerine konu olarak akademik düzeyde incelendi. Topluma sunduğu katkıların nişanesi olarak 13 Kasım 1995'te doğduğu yer olan Emet'te bir caddeye ismi verildi. Ayrıca 12 Kasım 2002 tarihinde Kütahya Çocuk Hastanesi'ne adı verilerek onurlandırıldı. 2007 yılında kurulan kendi ismini taşıyan vakıf ve Kütahya'da açılan çocuk kütüphanesi, yazarın adını ve misyonunu gelecek nesillere taşımayı sürdürmektedir. Okullarda ve sivil toplum kuruluşlarında düzenlenen söyleşilere katılarak okurlarıyla bağını koparmayan yazar, çocuk edebiyatının yaşayan çınarlarından biri olmaya devam etmektedir. Eğitime katkısı ömür boyu sürdü.