Fransız edebiyatının sınırlarını sıra dışı dil oyunları ve deneysel yöntemlerle yeniden çizen ünlü romancı Georges Perec, 7 Mart 1936 tarihinde Fransa'nın başkenti Paris'te, Polonyalı göçmen bir ailenin tek evladı olarak dünyaya geldi. Edebi dehasını kısıtlamalar üzerine kurduğu kuramsal yapılarla harmanlayan sanatçı, savaşın gölgesinde geçen çocukluğunu kelimelerle adeta yeniden inşa etti. Polonya kökenli Yahudi bir ailenin tek evladı olan Perec, küçük yaşta anne ve babasını yitirdi. Bu derin acıları, kendine has melankolik ve ironik üslubuyla yapıtlarına yansıttı. Dili adeta bir yapboz gibi parçalara ayırıp yeniden birleştirerek edebiyat dünyasında kalıcı izler bıraktı.
Acılarla Şekillenen Çocukluk Yılları ve Eğitimi
Polonyalı Judko ve Cyrla çiftinin tek oğlu olan Georges Perec, Fransa'ya 1920 yılında göç eden bir ailenin ferdiydi. Babası, İkinci Dünya Savaşı patlak verdiğinde Fransız ordusunda görev yaparken hayatını kaybetti. Annesini ise Auschwitz toplama kampındaki Nazi soykırımında yitiren Perec, hayatta tamamen yalnız kalmıştı. Bu trajedinin ardından 1942 yılında halası ve eniştesinin yanına sığındı. Onlar tarafından 1945 yılında resmi olarak evlat edinilen küçük Georges, yaşamının yeni bir evresine adım attı. Gençlik yıllarında Sorbonne Üniversitesi bünyesinde tarih ve sosyoloji alanlarında eğitim almaya başladı. Üniversite sıralarındayken edebiyata duyduğu yoğun ilgi onu yazı yazmaya sevk etti. Bu dönemde La Nouvelle Revue Française ile Les Lettres Nouvelles gibi prestijli edebiyat dergilerinde ilk deneme ve incelemeleri yayımlandı. Böylece yazın dünyasının kapılarını aralamış oldu. 1958 senesinde ordu saflarına katılan Perec, askerlik hizmetini bir yıl sonra başarıyla tamamladı. Terhisinin hemen ardından Paulette Petras ile hayatını birleştirdi. Yeni evli çift, Paulette'in öğretmenlik görevi sebebiyle bir yıllığına Tunus'a yerleşti. Tunus macerasının akabinde yeniden Paris'e dönüş yapan yazar, geçimini sağlayabilmek amacıyla 1961 senesinde Saint-Antoine Hastanesi bünyesindeki nörofizyoloji laboratuvarında arşivci olarak çalışmaya başladı. Düşük bir maaş almasına rağmen, geçimini temin edebilmek adına 1978 yılına kadar bu yorucu arşivcilik görevini sürdürdü.
Oulipo ile Gelen Edebi Devrim ve Başyapıtlar
Georges Perec, 1967 yılında dilin sınırlarını zorlayan deneysel edebiyat topluluğu Oulipo'ya katıldı. Burada, yazarlık kariyerinde büyük etki yaratacak olan Raymond Queneau ile tanışma fırsatı buldu. Queneau'nun fikirleri ve tarzı, yazarın edebi yaklaşımını kökten şekillendirdi. Nitekim yazar, başyapıtı kabul edilen dev eseri La Vie mode d'emploi (Yaşam Kullanma Kılavuzu) adlı kitabını da Queneau'ya ithaf etti. Bu görkemli roman, yayımlandığı 1978 yılında büyük yankı uyandırarak saygın Medici Ödülü'ne layık görüldü. Perec, aslında ilk romancılık denemesini 1965 yılında kaleme aldığı Les Choses (Şeyler) ile gerçekleştirmişti. Bu ilk eser de edebiyat otoritelerinden tam not alarak prestijli Renaudot Ödülü'nü kazandı. Sanatçı, yalnızca romanlarla yetinmeyip 1960'lı yılların son döneminde birçok radyo oyunu da kaleme aldı. Bunun yanı sıra, yazarın kaleme aldığı ve kendi romanından sinemaya uyarlanan Un Homme qui dort (Uyuyan Adam) isimli yapıtın senaryosu, yönetmen Bernard Queysanne tarafından beyaz perdeye başarıyla aktarıldı. Bu sinema uyarlaması, yazarın görsel sanatlar alanındaki yeteneğini de kanıtlar nitelikteydi.
Deneysel Yazının Zirvesi ve Son Yılları
Yazarın dehasını ve dil üzerindeki mutlak hakimiyetini en net gösteren çalışması, 1969 yılında basılan La disparition (Kayboluş) adlı romanıdır. Perec bu eseri, Fransızca dilinde en sık kullanılan 'e' harfini tek bir kez bile telaffuz etmeden, tam 300 sayfa boyunca yazmayı başardı. Bir adamın gizemli bir şekilde ortadan kaybolmasını konu alan bu sıradışı kitap, edebiyat tarihinde eşi benzeri az bulunan bir deneme olarak yerini aldı. Kendi kişisel yaşamı hakkında konuşmaktan son derece kaçınan yazar, aslında her yapıtında dolaylı olarak kendi izlerini bıraktı. Ailesinin kaybından ve Yahudi kimliğinden ötürü yaşadığı travmalar, eserlerinin satır aralarına sızan derin melankoliyle kendini belli eder. Bu otobiyografik esintiler, 1973 yapımı La Boutique Obscure (Karanlık Butik), 1975'te kaleme alınan W, or, the Memory of Childhood (W, ya da Bir Çocukluk Hatırası) ve 1978 tarihli Je me souviens (Anımsıyorum) gibi eserlerde bariz bir biçimde gözlemlenebilir. Dili adeta labirentlerden oluşan bir oyun alanına dönüştüren yazar, kelime bulmacaları ve ironiyle ördüğü bu labirentin çıkışlarını derin felsefi düşüncelere bağladı. Hayatı boyunca edebi başarıların tadını çıkaran ve pek çok kez onurlandırılan Perec, 1981 yılında Avustralya'daki Queensland Üniversitesi bünyesinde yaratıcı yazarlık dersleri verdi. Bu verimli dönemde, ne yazık ki tamamlayamayacağı 53 Jours (53 Gün) adlı son romanı üzerinde çalışıyordu. Ağır sigara bağımlılığının yol açtığı akciğer kanseri teşhisi sonrası tedavi amacıyla Fransa'ya geri dönüş yaptı. Edebiyatın bu dahi kalemi, 3 Mart 1982 tarihinde, henüz 46 yaşındayken Paris yakınlarında hayata gözlerini yumdu.
Georges Perec'in Başlıca Eserleri
- Les Choses / Şeyler (1965)
- Un homme qui dort / Uyuyan Adam (1967)
- La disparition / Kayboluş (1969)
- La Boutique Obscure / Karanlık Butik (1973)
- W, or, the Memory of Childhood / W, ya da Bir Çocukluk Hatırası (1975)
- La Vie mode d'emploi / Yaşam Kullanma Kılavuzu (1978)