Türk edebiyatı ve siyaset tarihinin en önemli figürlerinden biri olan Fatma Nudiye Yalçı, 1904 yılında İstanbul'da dünyaya geldi. İlk Türk kadın oyun yazarı olarak tanınan Yalçı, aynı zamanda dönemin felsefe ve edebiyat çevrelerinde aktif bir rol üstlendi. Varlñklı bir ailenin kızı olarak eğitimine başlayan yazar, dönemin muhalif yayın organlarında çalıştı ve düşünceleri nedeniyle 1938 yılındaki Donanma Davası'nda yıllarca cezaevinde kalmak zorunda bırakıldı. Hayatını Marksist kuramları Türkçeye çevirmeye ve Vatan Partisi üzerinden halkı örgütlemeye adayan bu cesur entelektüel, kanser tedavisi için gittiği yurt dışında, 1969'da Sofya'da yaşamını yitirdi.
Felsefe İlgisinden Yayıncılığa Uzanan Yol
Notre Dame de Sion Fransız Lisesi'nde öğrenim gören yazar, Birinci Dünya Savaşı sırasında okulun kapanmasıyla eğitimini yarıda bırakmak durumunda kaldı. Lisenin kapanmasının ardından özel dersler almaya başlayan Yalçı, yükseköğrenimini ise Darülfünun Felsefe bölümünde sürdürdü. Üniversitede edebiyata yönelen Nudiye Hanım, mezuniyetinin ardından gazeteci Nizamettin Nazif Bey ile yaşamını birleştirdi. Bu evlilik sayesinde eşinden Marksizm'in temel prensiplerini öğrendi ve düşünce dünyasını şekillendirdi. Boşanma ile biten bu evliliğin sonrasında, sol aydınların buluşma noktası olan Resimli Ay dergisinde Doktor Hikmet Kıvılcımlı ile tanıştı. İkili, 1932 yılından itibaren birlikte yaşamaya başlayarak Marksizm Bibliyoteki adını verdikleri bir kitabevi ve yayınevi kurdu. Fatma Nudiye Yalçı, kaleme aldığı Sosyete ve Teknik adlı çalışmasını da Hikmet Kıvılcımlı'ya ithaf etti.
Donanma Davası ve Cezaevi Yılları
Yalçı'nın yaptığı çeviri faaliyetleri, dönemin gelişmekte olan sol hareketi için büyük önem taşıyordu. Yazarın dilimize kazandırdığı temel kaynaklar şunlardır:
- Karl Marx'ın Klasik Alman Felsefesinin Sonu ve Ludwig Feuerbach adlı eseri,
- Friedrich Engels imzalı Maymunun İnsanlaşması Prosesinde Emeğin Rolü ve Marksizmin Prensipleri kitapları,
- Marx tarafından kaleme alınan Enternasyonal İşçiler Cemiyetini Açış Hitabesi çalışması.
1938 yılında, Yavuz Zırhlısı'nda bir öğrencinin dolabında Kıvılcımlı Kütüphanesi'ne ait yayınlar bulundu. Yaşanan bu gelişme üzerine Fatma Nudiye Hanım ve Doktor Hikmet Kıvılcımlı gözaltına alındı. Bu askeri mahkemede ordu mensuplarını isyana teşvik etme ve komünizm propagandası yürütme suçlamalarıyla yargılandılar. Mahkeme sonucunda 10 yıl hapis cezasına çarptırılan Yalçı, bu dönemi Sinop Cezaevi'nde geçirdi. 1948 yılında cezasını tamamlayarak tahliye edildi. Kendisinden iki yıl sonra özgürlüğüne kavuşan Dr. Kıvılcımlı, cezaevinde platonik aşk beslediği Emine Hanım ile evlense de ikilinin yolları ve ortak idealleri hiçbir zaman ayrılmadı.
Siyasi Mücadele, Sürgün ve Mirası
Fatma Nudiye Hanım, 1954 yılında kurulan Vatan Partisi'nin yönetim kadrosunda aktif olarak görev aldı. 1957 seçim çalışmaları sırasında Sirkeci'de düzenlenen olaylı bir mitingde konuşma yaparken, kafasına gelen bir kiremit parçasıyla yaralandı. İktidarı işçilere vermeyi amaçlamakla suçlanan partinin kapatılması üzerine diğer yöneticilerle birlikte tekrar cezaevine gönderildi. İki yıl boyunca tutuklu kaldığı davadan beraat ederek özgürlüğüne kavuşsa da sağlık durumu giderek kötüleşti. Kanser tedavisi görmek amacıyla 1965 yılında yurt dışına çıktı. Önce Romanya'ya, ardından Bulgaristan'a geçti. Tedavi sürecinde Doğu Almanya'nın Leipzig kentine yerleşen yazar, burada Türkiye Komünist Partisi yayını olan Bizim Radyo'da çalıştı. 1969 yılında yaşamını yitiren Yalçı'nın cenazesi Sofya'ya defnedildi.
Tiyatrocu Beklan Algan'ın teyzesi olan Fatma Nudiye Yalçı'nın sıradışı hayatı, Türk tiyatrosuna da ilham kaynağı olmuştur. Bilgesu Erenus tarafından yazılan Yaftalı Tabut isimli oyun, bu eşsiz kadın yazarın zorlu yaşamını sahneye taşımıştır. Bu tiyatro eseri, 2021-2022 döneminde İstanbul Şehir Tiyatroları bünyesinde başarıyla sergilenmiştir.