Türkiye Cumhuriyeti'nin modernleşme sürecinde kadınların siyasi temsili son derece hayati bir adımdı. İşte bu sürecin en önemli simgelerinden biri de Fakihe Öymen'dir. Kendisi, ülkenin ilk kadın milletvekilleri arasında yer alan öncü bir Türk eğitimci ve siyasetçidir. 1900 yılında Osmanlı İmparatorluğu sınırları içindeki İşkodra kentinde dünyaya gelen Öymen, genç Cumhuriyetin ilk dönemlerinde toplumsal gelişim için aktif mücadele vermiştir. Kadınların seçme ve seçilme hakkını elde ettiği 1935 seçimlerinde İstanbul milletvekili olarak TBMM'ye girmeyi başardı. Parlamentoda aralıksız dört dönem boyunca milletin temsilciliğini üstlendi. Ankara'da 6 Nisan 1983'te vefat eden Öymen, arkasında eğitim sistemine ve kadın hareketine katkılarla dolu derin bir miras bıraktı.
İlk Yılları ve Coğrafyaya Uzanan Eğitim Hayatı
Fakihe Öymen, Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde, İstanbullu bir zabit olan İsmail Efendi ve Azize Hanım'ın kızı olarak dünyaya geldi. ×ocukluk yıllarında ailesiyle birlikte payitahta göç etti. İlköğrenimini İstanbul Koca Mustafa Paşa İlk Mektebinde tamamladı. Ardından dönemin nitelikli öğretmen okullarından biri olan İstanbul Kız Muallim Mektebi'ne girdi. Bu saygın okulu dördüncü sırada bitirerek parlak bir öğrenci olduğunu kanıtladı. Yıkseköğrenim hayatına ilk olarak kadınlar için açılan İnâs Darülfünunu Edebiyat Şubesinde adım attı. Ancak coğrafyaya olan ilgisi sebebiyle eğitimini teyzesinin kızı olan ünlü şair ve yazar Şükûfe Nihal Hanım ile beraber Coğrafya Bölümü'ne nakletti. Bu bölümden başarıyla mezun oldu. Böylece Türkiye'nin coğrafya eğitimi alanındaki az sayıdaki kadın uzmanından biri haline geldi.
Eğitimcilik Yılları ve Anadolu'da Yükselen Kariyer
Genç öğretmen, mezuniyetinin hemen ardından eğitimcilik kariyerine başladı. 1922 senesinde Kandilli Kız Lisesi'nde coğrafya öğretmenliği görevini üstlendi. Cumhuriyetin kuruluş yılı olan 1923'te ise Bursa Kız Muallim Mektebi'ne tarih ve coğrafya öğretmeni olarak tayin edildi. Bursa'da sergilediği üstün gayret ve disiplinli duruşu, ona kısa sürede müdür yardımcılığı görevini getirdi. Mesleki basamakları kararlılıkla tırmanmaya devam etti. Tarihler 1931 yılını gösterdiğinde ise artık Bursa Kız Lisesi müdürüydü. Siyasete atılacağı döneme kadar bu okulun yöneticiliğini başarıyla sürdü. Bu süreçte yüzlerce genç kızın modern bir eğitim almasında ve ülkemizin geleceğine kazandırılmasında son derece kritik bir rol oynadı.
Meclis Kürsüsünde Bir Cumhuriyet Kadını
Kadınların siyaset sahnesine adım atmasını sağlayan 1935 genel seçimleri, Fakihe Öymen'in yaşamında yepyeni bir dönüm noktası oldu. Seçimlerde Cumhuriyet Halk Partisi listesinden İstanbul milletvekili adayı olarak gösterildi. Yapılan oylamada 1625 oy alarak TBMM'ye girdi. Böylece 35 yaşında, Türkiye'nin ilk kadın milletvekillerinden biri olma onuruna erişti. Bu büyük başarı, genç cumhuriyet kadınında tarifi zor bir heyecan yaratmıştı.
Meclis çatısı altında son derece aktif ve verimli bir çalışma dönemi geçirdi. V., VI. ve VII. dönemlerde İstanbul'u temsil ederken, VIII. dönemde ise Ankara milletvekili olarak meclisteki yerini korudu. Parlamentoda geçirdiği uzun yıllar boyunca, aynı zamanda Bütçe Komisyonu üyesi olarak görev yaptı. Seçim bölgelerinin iktisadi ve sosyal sorunlarıyla yakından ilgilendi. Özellikle İstanbul milletvekilleriyle birlikte hazırladığı raporlarda şu önemli konular öne çıkıyordu:
- Yerli halk arasında işsizliğin önlenmesi için mağazalarda Türk çalışanların istihdam edilmesi,
- İstanbul genelindeki okul sayısının artırılarak eğitim kalitesinin yükseltilmesi,
- Tarihi ve kültürel eserlerin restore edilerek turizme kazandırılması,
- Balıkçılık sektörünün gelişmesi adına uygulanan vergilerin düşürülmesi.
Ayrıca devlet memurlarının vatandaşa karşı tutumu ve Halkevlerinin yaygınlaştırılması için de yoğun çaba sarf etti.
Başarıları yalnızca meclis kürsüsüyle sınırlı kalmadı. Cumhuriyet tarihinin en çok tanınan simalarından biri olan Öymen, 1936 yılında Dolmabahçe Sarayı'nda düzenlenen Üçüncü Türk Dil Kurultayı'na katıldı. Mustafa Kemal Atatürk'ün huzurunda gerçekleştirilen bu tarihi kurultayda, Gramer ve Sentaks Komisyonu başkanlığı görevine seçildi. Bunun yanı sıra, 1941 ile 1949 yılları arasında Türk Eğitim Derneği'nin (TED) başkanlığını yürüttü. TED bünyesinde gerçekleştirdiği çalışmalarla, ülkenin eğitim meşalesini daha da yukarılara taşımak için mücadele verdi. Öymen, Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu'nun da aktif bir üyesiydi.
Özel Hayatı, Ailesi ve Vefatı
Öymen, özel yaşamında Mehmet Edip Bey ile evliydi. Bu evlilikten İsmail Emil Edip adında bir erkek çocuk dünyaya getirdi. Hayatını vatanına, eğitim sistemine ve Türk kadınının gelişimine adayan bu değerli cumhuriyet aydını, 6 Nisan 1983'te Ankara'da 83 yaşında vefat etti. Cenazesi, düzenlenen törenin ardından Ankara'daki Cebeci Asri Mezarlığı'nda toprağa verildi.