Türkiye’nin nükleer fizik alanındaki öncülerinden biri olan Prof. Dr. Fahri Domaniç, 15 Haziran 1915 tarihinde Kütahya’nın Domaniç ilçesinde dünyaya geldi. Ülkenin ilk nükleer reaktörünü hayata geçiren ve Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK) kuruluş aşamalarında aktif rol oynayan değerli profesör, yaşamı boyunca önemli akademik başarılara imza attı. Eğitim hayatına doğduğu ilçede başlayan ve ülke genelinde fizik alanındaki çalşmalarıyla tanınan başarılı bilim insanı, 1928 yılında yatılı bursluluk sınavını kazanarak Bursa Erkek Lisesi’ne girdi. Buradaki eğitiminin ardından, 1935 senesinde Milli Eğitim Bakanlığı tarafından düzenlenen sınavı kazanıp üniversite eğitimi için Almanya’ya gitti.
Almanya'da Eğitim ve Akademik Kariyerin Başlangıcı
Almanya'da ünlü Göttingen Üniversitesi'nde lisans ve doktora programlarını başarıyla tamamlayan Fahri Domaniç, 1940 yılında ülkesine geri döndü. Türkiye'ye dönüşünün ardından, 1941 senesinde Ankara Üniversitesi Yüksek Ziraat Enstitüleri Tabii İlimler Fakültesi bünyesinde asistan olarak göreve atandı. Ancak o dönemde tüm dünyayı sarsan İkinci Dünya Savaşı nedeniyle atamasından kısa süre sonra orduya çağrıldı. Askerlik vazifesini muhabereci sıfatıyla üç yıl sürdürdü. Bu süreçte değerli tecrübeler edindi. 1944 yılında terhis edilerek yarım kalan asistanlık vazifesine dönebildi. Akademik çalşmalarına hız kesmeden devam eden başarılı akademisyen, 1950 yılında Fen Fakültesi kadrosuna dâhil oldu ve doçentlik unvanını elde etti.
Bilimsel araştırmalara büyük önem veren fizikçi, 1954 yılında araştırmalarda bulunmak üzere İngiltere'ye gönderildi. Londra'da bulunan Imperial College London bünyesinde bir yıl boyunca araştırmalar yürüttü. Yurt dışı deneyimleri ufkunu genişletiyordu. Türkiye'de kurulması planlanan TAEK'ın hazırlık süreçlerinde yer alacak kadronun yetiştirilmesi amacıyla ise 1956 yılında Amerika Birleşik Devletleri'ne gitti. Kuzey Karolina Eyalet Üniversitesi bünyesinde nükleer fizik alanında çalştı. Amerika'da bulunduğu süreçte farklı laboratuvarlarda da araştırmalarını sürdürerek uzmanlığını pekiştirdi. Bu verimli dönemin ardından 1959 yılında yeniden Türkiye'ye döndü ve 1961 yılında profesörlük unvanını aldı.
Nükleer Fizik Alanındaki Hizmetleri ve İlk Nükleer Reaktör
Fahri Domaniç, 1961 senesinde Başbakanlık Atom Enerjisi Kurumunda dışarıdan müşavir olarak görev almaya başladı. Bu görevinin hemen ardından, Çekmece Nükleer Araştırma Merkezi'nin kuruluş çalşmalarında etkin rol oynadı. Ülkenin ilk nükleer reaktörü unvanını taşıyan TR-1'in kurulması sürecinden bizzat sorumluydu. Projeyi büyük bir titizlikle yürüttü. Ülke için bu tarihi bir başarıydı. Ankara Üniversitesi'ndeki akademik çalşmalarını sürdürebilmek için, üniversitede kritik altı bir reaktör ile nötron fiziği laboratuvarı kurdu. Bu laboratuvar bir ilk niteliğindeydi. Bilim insanı, 1963-1967 seneleri arasında TAEK Genel Sekreterliği görevini de başarıyla yürüttü. Bu süreçte Türkiye'yi pek çok uluslararası platformda başarıyla temsil etmeyi de başardı.
Akademik Mirası ve Son Yılları
Profesör Domaniç, idari görevlerini tamamladıktan sonra 1968 yılında yeniden üniversite kadrosuna döndü. Araştırma çalşmaları için Birmingham Üniversitesi uygulaması olan nükleer fizik departmanına misafir profesör olarak katıldı. Anadolu'daki yükseköğrenim imkânlarını geliştirmeyi de hedefleyen değerli akademisyen, 1974 yılında Diyarbakır Üniversitesi Fen Bilimleri Fakültesi'nin kurucu üyelerinden biri olarak fizik bölümünü açtı. Bu kurucu rolü çok değerliydi. Diyarbakır'da 1981 senesine kadar ek görevli statüsüyle çalşarak katkı sağlamayı da sürdürürdü. Ankara Üniversitesi bünyesindeki görevinden ise 1984 yılında emekli oldu.
Emeklilik yıllarında da bilime hizmet etmeyi sürdürerek 12 yıl boyunca Hacettepe Üniversitesi bünyesinde Almanca fizik dersleri verdi. Mesleğine olan aşkı hiç azalmamıştı. Akademik kariyeri boyunca 15'in üzerinde bilimsel yayın ortaya koyan nükleer fizik profesörü Fahri Domaniç, 23 Kasım 2007 tarihinde hayata veda etti. Hatırasını onurlandırmak amacıyla, 2018 yılında Domaniç ilçesindeki bir caddenin ismi 'Prof. Dr. Fahri Domaniç Caddesi' şeklinde güncelleştirildi.
Prof. Dr. Fahri Domaniç'in akademik ve bilimsel kariyeri boyunca doğrudan katkıda bulunduğu veya araştırmalar yürüttüğu başlıca eğitim kurumları şunlardır:
- Bursa Erkek Lisesi (Orta ve lise dönemi eğitimi)
- Göttingen Üniversitesi (Lisans ve doktora dereceleri)
- Ankara Üniversitesi (Asistanlıktan profesörlüğe uzanan akademik süreç ve kritik altı reaktör kuruluşu)
- Imperial College London (Bir yıllık araştırma çalşmaları)
- Kuzey Karolina Eyalet Üniversitesi (Nükleer fizik alanında yüksek eğitim)
- Birmingham Üniversitesi (Uygulamalı nükleer fizik bölümünde ziyaretçi profesörlük)
- Diyarbakır Üniversitesi (Kurucu üyelik ve fizik departmanının açılışı)
- Hacettepe Üniversitesi (Emeklilik dönemindeki Almanca dersler)