Gümüşhane'nin Torul ilçesinde 1875 yılında hayata gözlerini açan, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinden Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna uzanan tarihi eşikte mülki idareci ve siyasetçi olarak derin izler bırakan Ethem Tuncay, Türk bürokrasi tarihinin en seçkin simalarından biridir. Saygın Mülkiye Mektebi'ni başarıyla bitirdikten sonra ülkenin dört bir yanında eğitimcilik, kaymakamlık, mutasarrıflık ve valilik yapan bu tecrübeli devlet adamı, Türkiye Büyük Millet Meclisi çatısı altında Samsun milletvekili olarak da millete hizmet etti. Yaşamını ülkesinin imar edilmesine, eğitim kurumlarının güçlenmesine ve genç nesillerin yetişmesine adayan Tuncay, 14 Mayıs 1938 tarihinde aramızdan ayrıldı. Hem Osmanlı bürokrasisinde hem de Cumhuriyet meclisinde üstlendiği kritik görevlerle adını altın harflerle yazdıran bu şahsiyet, geride imarlı bir vatan ve büyük bir idari miras bıraktı.
Eğitim Aşkı ve İdadilerdeki İlk Görevler
Ethem Tuncay, devlet hizmetine ilk adımlarını dönemin en nitelikli eğitim kurumlarından olan idadilerde attı. Saygın Mülkiye mezuniyetinin ardından Adana İdadisi'nde müdür yardımcılığı ile fizik ve idare kanunları öğretmenliği görevlerini üstlendi. Genç dimağlara sadece fen bilimlerini değil, aynı zamanda devlet yönetiminin yasal çerçevesini de öğreterek çok yönlü bir eğitim verdi. Gösterdiği başarılar, onu kısa sürede yeni vilayetlere ve farklı sorumluluklara taşıdı. Elaziz İdadisi'nde ikinci müdür yardımcılığı, öğretmenlik ve müdürlük makamlarında bulunarak eğitim kalitesini artırmak için çabaladı. Anadolu'da eğitimi mukaddes bir görev bildi. Kastamonu İdadisi bünyesinde birinci müdür yardımcılığı ve öğretmenlik yaptıktan sonra Trabzon İdadisi'nde de benzer sorumluluklar üstlendi. Trabzon'da ikinci müdür yardımcısı ve öğretmen olarak görev alırken, memleket evlatlarının modern bilimlerle ve idari kurallarla tanışması için yoğun çaba harcadı.
Taşradan Merkeze: Kaymakamlık ve Mutasarrıflık Yılları
Eğitimcilik yıllarında edindiği yönetim tecrübesi ve derin hukuk bilgisi, Ethem Tuncay'ı mülki idare amirliği sahasına yönlendirdi. Karadeniz'in hırçın kıyılarından Akdeniz'in sıcak sahillerine uzanan geniş bir coğrafyada kaymakamlık vazifelerini başarıyla yürüttü. Tuncay'ın kaymakam olarak üstün hizmet verdiği önemli merkezler şunlardır:
- Vakfıkebir
- Tirebolu
- Çarşamba
- Tarsus
Bu yerleşim yerlerinde sergilediği üstün idari yetenekler, onun kısa sürede mutasarrıflık makamına yükselmesini sağladı. Başarıları, onun mutasarrıflığa yükselmesini sağladı. Ethem Tuncay'ın mutasarrıf unvanıyla idare ettiği sancaklar ise şunlardır:
- Gelibolu
- Antalya
- Kütahya
- Niğde
- Afyonkarahisar
- Ertuğrul
- Kayseri
- Ordu
Bu sancaklarda asayişi sağlarken yerel kalkınma hamlelerine de öncülük etti. Osmanlı'dan kalan bu idari tecrübe Cumhuriyet döneminde en büyük yardımcısı olacaktı. Osmanlı'nın en zorlu ve buhranlı son yıllarında taşradaki otoriteyi ve adaleti başarıyla temsil eden Tuncay, idari dehasıyla dikkatleri üzerine çekti. Bu başarıları onu en nihayetinde Afyonkarahisar valiliği makamına kadar ulaştırdı. Valilik görevinde bürokrasiyi halka yaklaştıran fevkalâde adımlar attı.
Cumhuriyet'in İnşasında Samsun Milletvekilliği ve Nafia Reisliği
Yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti, Ethem Tuncay gibi Osmanlı'dan devralınan tecrübeli ve liyakatli bürokratların omuzlarında yükseldi. Büyük Millet Meclisi'ne Samsun'dan adım attı. Büyük Millet Meclisi'nde Samsun Milletvekili olarak üçüncü, dördüncü ve beşinci dönemlerde aralıksız yasama faaliyetlerine katıldı. Bu dönemlerde meclisin en stratejik ve çalışkan komisyonlarından biri olan Nafia Komisyonu Reisliği görevini üstlendi. Bayındırlık işlerinden sorumlu olan bu komisyonun başkanı olarak, genç devletin demiryolu, karayolu ve köprü hamlelerine doğrudan yön verdi. Harap olmuş vatanı imar etmek için gece gündüz çalıştı. Üç dönem boyunca kesintisiz sürdürdüğü bu komisyon başkanlığı sırasında modern Türkiye'nin altyapı temelleri atıldı. Cumhuriyeti zengin bürokratik tecrübesiyle taşıdı. Özel hayatında evli ve altı çocuk babası olan bu seçkin devlet adamı, ailesine bağlılığıyla da çevresine örnek teşkil etti. Hem fedakâr bir aile babası hem de tutkulu bir vatansever olarak adını Türk siyasi tarihine yazdırdı. Ethem Tuncay, geride büyük eserler ve saygın bir isim bırakarak 14 Mayıs 1938'de hayata veda etti.