Eli Cohen, İsrail'in en meşhur casuslarından biri olarak, 1960'lı yıllarda Suriye devlet mekanizmasının en derinlerine sızarak elde ettiği stratejik askeri bilgileri Mossad'a aktaran ve 18 Mayıs 1965'te Şam'da idam edilen tarihi bir figürdür. Mısır'ın İskenderiye kentinde 26 Aralık 1924'te dünyaya gözlerini açan Cohen, Halep göçmeni fakir bir ailenin çocuğu olarak başladığı yaşam mücadelesini, Ortadoğu'nun kaderini değiştiren bir istihbarat savaşına dönüştürmüştür. Gizli faaliyetleri ve edindiği üst düzey dostluklar sayesinde Suriye'nin Golan Tepeleri'ndeki savunma planlarını deşifre eden başarılı ajan, Altı Gün Savaşı'nın seyrini doğrudan etkileyen hayati bilgileri ülkesine ulaştırmayı başarmıştır.
İskenderiye'den İstihbarat Dünyasına İlk Adımlar
Mısır'da büyüyen Eliahu ben Şaul Cohen, çocukluk yıllarında Musevi din medreselerinde eğitim gördü. Maurice ve Abraham adında iki erkek kardeşiyle birlikte yoksul ama inançlı bir aile ortamında yetişti. Ardından Kahire Üniversitesi bünyesinde mühendislik dersleri almaya başladı ancak Müslüman Kardeşler örgütünün tacizleri nedeniyle okulunu yarıda bıraktı. Gençlik döneminde siyasete ilgi duyan Cohen, Arap dünyasındaki Siyonizm karşıtı rüzgarlara karşı mücadele eden örgütlerde görev üstlendi. Özellikle 1944 yılında katıldığı Dünya Siyonist Gençliği çatısı altında, Musevi göçmenlerin İsrail topraklarına ulaştırılması için aktif çalışmalarda bulundu.
Ailesinin geri kalanı 1949 yılında İsrail'e göç ederken, kendisi Mısır'da kalarak gizli operasyonlara destek vermeyi sürdürdü. Ülkesinde John Darling takma adıyla faaliyet yürüten MOSSAD ajanı Avravam Dar'ın kurduğu sabotaj şebekesinde aktif rol oynadı. Bu şebekenin temel amacı, Amerikan tesislerine yönelik eylemlerle ABD-Mısır ilişkilerini tamamen bozmaktı. Amerikan hedeflerine düzenlenen sabotajların ardından 1954 yılında yakalanan şebeke unsurları büyük yankı uyandırdı. Cohen de tutuklananlar arasındaydı ancak sorgucuları suçsuz olduğuna ikna ederek kurtulmayı başardı.
Serbest kaldıktan sonra Mossad bünyesindeki 131 kodlu özel birime kaydolan ajan, 1956 Süveyş Kanalı Krizi sonrasında yeniden tutuklandı. Kısa süre sonra serbest kalınca 1957 yılında nihayet İsrail'e yerleşti. İlk başlarda askeri istihbarata kabul edilmedi. Bir sigorta şirketinde sıradan bir dosya memuru olarak çalıştı. Fakat kaderi kısa sürede tamamen deşişti. Sahip olduğu çok yönlü dil bilgisi onu istihbarat dünyası için eşsiz kılıyordu:
- Çok iyi derecede İbranice
- Akıcı ve ana dili seviyesinde Arapça
- Diplomatik ilişkilerde kullanılan Fransızca
Kemal Emin Taybet Kimliği ve Şam Günleri
İsrail istihbarat servisi Mossad, çok dil bilen bu yetenekli genci 1960 yılında resmi olarak kadrosuna dahil etti. Kendisine Suriyeli zengin bir iş adamı profili çizildi. Bu hayali karakteri gerçeğe dönüştürmek amacıyla Güney Amerika ülkesi Arjantin'in başkenti Buenos Aires'e gönderildi. Orada kendisini Kemal Emin Taybet ismiyle tanıttı. Kısa sürede Arjantin'deki Suriye diasporasının ve elçilik çalışanlarının güvenini kazandı. Sosyal ilişkileri sayesinde Suriye elçiliğindeki en nüfuzlu diplomatlarla yakınlık kurdu. Bu dönemde askeri ataşe olan Albay Emin el Hafız ile kurduğu yakın dostluk, casusluk kariyerinin en büyük dönüm noktası oldu.
Suriye'ye geçiş yapan Cohen, burada üst düzey subaylar ve politikacılarla sarsılmaz bağlar kurmayı başardı. Albay Hafız'ın ülkede Baas Partisi subaylarıyla darbe yaparak devlet başkanlığı koltuğuna oturmasıyla, Cohen'in önündeki tüm kapılar sonuna kadar açıldı. Devletin en gizli sırlarına erişim hakkı elde etti. Hatta bir dönem savunma bakanlığı görevine getirilmesi bile gündeme geldi. Golan Tepeleri'ndeki askeri karargahları sık sık ziyaret ederek savunma hatlarını en ince ayrıntısına kadar inceledi. Suriye ordusunun üç kademeli savunma planlarını ve cephane durumunu radyo sinyalleriyle düzenli olarak İsrail'e aktardı. Bu hayati istihbarat, ülümünden iki yıl sonra patlak veren Altı Gün Savaşı'nda İsrail ordusuna zafer kapısını araladı.
Büyük Deşifre ve Şam'da İdam
Kasım 1964 tarihinde yeni doğan üçüncü çocuğunu görmek ve yeni belgeleri teslim etmek üzere gizlice İsrail'e gitti. Mossad yetkililerine artık kendisini tehlikede hissettiğini ve Suriye'ye geri dönmek istemediğini açıkça ifade etti. Ancak teşkilat bu hayati bilgi kaynağını kaybetmek istemedi ve onu son bir görev için Şam'a gitmeye zorladı. Ocak 1965'te Şam'daki evinden telsizle istihbarat geçerken Suriye güvenlik güçleri tarafından suçüstü yakalandı. Telsiz sinyallerinin takibi sonucunda yakayı ele veren ajan, günlerce süren ağır işkencelerin ardından askeri mahkemeye çıkarılarak casusluk suçundan idam cezasına çarptırıldı.
İsrail'in başlattığı geniş çaplı uluslararası kurtarma kampanyalarına ve diplomatik girişimlere rağmen Suriye yönetimi geri adım atmaya yanaşmadı. Nadia Majald ile evli olan ve arkasında üç yetim çocuk bırakan ünlü ajan, 18 Mayıs 1965'te Şam'ın merkezinde asılarak idam edildi. Sophie, Irit ve Shai adlarında üç çocuğu bulunan Cohen'in naaşı hiçbir zaman iade edilmedi. 2007 yılında Türkiye'nin arabuluculuk girişimleri de bu konuda sonuçsuz kaldı. Bugün İsrail'de ulusal kahraman olarak anılan efsanevi casusun hayatı, 2019 yılında yayınlanan The Spy dizisine de ilham kaynağı olmuştur.