Milli Mücadele'nin en çetin günlerinde vatan savunması için canını dişine takan Diyap Yıldırım, 1852 yılında Tunceli'nin Hozat içesinde dünyaya gelerek aşiret liderliğinden Türkiye Büyük Millet Meclisi mebusluğuna uzanan efsanevi bir ömür sürdü. Diyap Ağa ismiyle bilinen vatansever lider, Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı yıllarında üstlendiği tarihi rollerle bağımsızlık mücadelesinin simgelerinden biri haline geldi.
Doğu Cephesinde Bir Milis Komutanı
Tunceli'nin Hozat ilçesine bağlı Kalecik köyünde Hozatlı Seyithan Ağa ile Elif Hanım'ın oğlu olarak doğan Diyap Yıldırım, bölgenin güçlü topluluklarından Ferhatuşağı aşiretine mensuptu. Yöresinde özel eğitim alarak yetişen genç Diyap, zamanla aşiretin liderliğini üstlendi. Hayatı boyunca iki evlilik gerçekleştiren bu nüfuzlu önder, idari yetenekleriyle de öne çıktı. Zara kaza müdürlüğü gibi önemli yerel görevlerde bulunarak bölgesel idarede etkin rol oynadı.
Birinci Dünya Savaşı başladığında vatan savunması için hemen harekete geçti. Hamidiye milislerinde komutanlık görevini üstlenen Diyap Ağa, kendi aşiret mensuplarıyla birlikte cepheye koştu. Rus birliklerinin Doğu Anadolu'daki ilerleyişini durdurmak için Siirt ve Bitlis civarında kahramanca çarpıştı. Bu zorlu muharebeler sırasında, cephedeki askeri başarısıyla parlayan ordu komutanı Mustafa Kemal Paşa ile yolları kesişti. İki lider arasında o günlerde başlayan güçlü dostluk bağları, ilerleyen yıllarda kurulacak yeni devletin temel taşlarından birini oluşturacaktı. Ayrıca ünlü komutan Kazım Karabekir ile omuz omuza vererek Erzincan topraklarının düşman işgalinden kurtarılmasında kritik askeri katkılar sağladı.
İlk Meclis ve Tarihe Geçen Kürsü Konuşması
Anadolu'da bağımsızlık ateşi yakıldığında Diyap Ağa, kurtuluş mücadelesine tam destek verdi. Erzurum Kongresi sürecini Dersimli Binbaşı Hasan Hayri Bey ile birlikte yakından takip ederek kentin temsilini sağladı. Mustafa Kemal Paşa, bölgedeki nüfuzlu liderlerin milli davaya katılımını çok önemsiyordu. Bu doğrultuda mecliste yer almalarını önerdi. Teklifi tereddütsüz kabul eden vatansever lider, Ankara'da açılan ilk Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne Dersim milletvekili sıfatıyla katıldı.
Sakarya Meydan Muharebesi'nin en kritik günlerinde, düşman ordusunun Ankara yakınlarına kadar yaklaşması mecliste büyük tartışmalara yol açtı. Güvenlik gerekçesiyle parlamento merkezinin Kayseri'ye taşınması ciddi şekilde gündeme getirildi. Bu teklif mebuslar arasında huzursuzluk yaratırken, kürsüye çıkan Dersim mebusu tarihi bir konuşma yaptı. Millet kürsüsünden meclise seslenen cesur lider, şu unutulmaz sözleri haykırdı:
"Biz buraya kaçmaya mı geldik, yoksa kavga edip ölmeye mi? Eğer meclisi taşımak istiyorsanız buyurun gidin. Ama ben gidemem. Tek başıma bile olsam, bayrağım, dinim ve vatanım için son kurşunuma kadar savaşırım. Son kurşunu da kafama sıkarım. Bu böyle biline..."
Bu sarsıcı hitap, meclis salonundaki yılgınlığı dağıtarak milli mücadele azmini yeniden canlandırdı. Kararlılığıyla mebuslara cesaret aşılayan Diyap Ağa, meclisin Ankara'da kalmasında pay sahibi oldu.
Bölgesel Huzur Arayışı ve Cumhuriyet Yılları
Diyap Yıldırım, ülkenin içinden geçtiği hassas süreçte bölgesel huzurun korunmasına büyük önem atfetti. Doğu Anadolu'da baş gösteren Koçgiri İsyanı ve Şeyh Said İsyanı gibi hareketlere karşı net bir duruş sergiledi. Devletin otoritesini sarsacak her türlü girişime kararlılıkla karşı çıktı. İsyan hareketlerini memleket için bir yıkım olarak görerek toplumu birlik olmaya çağırdı.
Diyap Ağa'nın bağımsızlık yolundaki önemli askeri ve siyasi hizmetleri şu şekildedir:
- Siirt ve Bitlis topraklarının Rus işgalinden arındırılmasında kendi milis gücüyle aktif rol oynaması,
- Erzurum Kongresi delegesi olarak Doğu illerinin milli birliğini savunan kararları desteklemesi,
- TBMM çatısı altında Dersim mebusu unvanıyla milli iradenin inşasına katkı sağlaması.
Bölgesinin idari yapısıyla da yakından ilgilenen tecrübeli siyasetçi, Dersim'in il statüsü kazanması yönünde adımlar attı. 1922 yılında bölgenin vilayet yapılması amacıyla meclise resmi bir dilekçe sundu. Mustafa Kemal Paşa'nın desteğiyle kabul edilen bu düzenleme sayesinde bölgenin idari konumu güçlendirildi. Tarihsel köklere sahip olan Dersim adının korunmasını özellikle rica etti. Bu hassasiyeti devlet yönetimince kabul görerek ismin muhafaza edilmesi sağlandı.
Milletvekilliği görevinin sona ermesiyle birlikte doğup büyüdüğü topraklara dönme kararı aldı. Gazi Mustafa Kemal Atatürk tarafından kendisine bağlanan düzenli maaşla hayatının geri kalan kısmını memleketinde geçirdi. Cumhuriyet'in kuruluş aşamasında kritik vazifeler üstlenen tarihi şahsiyet, 1935 yılında Sivas'ın Divriği ilçesinde hayata gözlerini yumdu. Ebedi istirahatgahı, Tunceli'nin Hozat ilçesi sınırlarındaki Gözlüçayır köyünde bulunmaktadır.