Diyap Yıldırım, Osmanlı'nın son dönemlerinden Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna uzanan tarihi süreçte, vatanın bağımsızlığı ve birliği için kritik roller üstlenmiş önemli bir Kürt ve Zaza kökenli siyasetçi, milis komutanı ve aşiret lideridir. Tunceli'nin Çemişgezek ilçesinde 1 Nisan 1852'de hayata gözlerini açan ve kamuoyunda daha çok Diyap Ağa unvanıyla tanınan bu tarihi şahsiyet, ömrünü vatan savunmasına ve milli birliğin inşasına adamıştır. Ferhatuşağı aşiretinin liderliğini üstlenerek bölgesinde büyük bir nüfuz edinen Yıldırım, Birinci TBMM'de Dersim milletvekili olarak yer almış, Kurtuluş Savaşı boyunca Mustafa Kemal Atatürk'ün en sadık yol arkadaşlarından biri olmuştur. Milli Mücadele'nin en zorlu virajlarında sergiledişı cesur duruşla tanınan vatansever lider, 9 Eylül 1935 tarihinde Sivas'ın Divriği ilçesinde 83 yaşında vefat etmiştir.
Aşiret Liderliğinden Milli Mücadele Kahramanlığına
Tunceli'nin Eğerek köyünde dünyaya gelen Diyap Yıldırım, Seyyit Han'ın oğlu ve Kahraman Ağa'nın torunudur. Mensubu olduğu Ferhatuşağı aşiretinin reisi olarak genç yaşlardan itibaren özel bir öğrenim görmüş ve yörenin idaresinde aktif bir figür haline gelmiştir. Balıkkaya dağlarında at sırtında geçen gençlik yılları, onu askeri ve stratejik konularda yetkin bir lidere dönüştürmüştür. Sultan İkinci Abdülhamit döneminde çıkarılan bir fermanla kendisine "Dergahıali Kapıcıbaşılığı" unvanı verilmiş, bölgede düzeni sağlamak adına nahiye müdürlüğü ve mahkeme azalığı gibi görevler yürütmüştür. Bu süreçte Ermeni komitacıların bölgedeki ayrılıkçı faaliyetlerini engelleyerek yakaladığı üyeleri Yıldız Sarayı'na sevk etmiştir.
Birinci Dünya Savaşı başladığında milis güçlerinin başına geçen vatansever lider, Hamidiye Alaylarında milis komutanı rütbesiyle cepheye koşmuştur. Rus işgali altındaki Siirt ve Bitlis topraklarının kurtarılması amacıyla gerçekleştirilen muharebelere katılarak ordu komutanı Mustafa Kemal Paşa ile omuz omuza savaşmış ve bu süreçte aralarında ömür boyu sürecek güçlü bir dostluk bağı kurulmuştur. 1919 yılında Kurtuluş Savaşı'nın meşalesi yakıldığında hiç tereddüt etmeden milli harekete destek veren Diyap Ağa, Erzurum ve Sivas kongrelerinin kararlarını desteklemiştir.
Atatürk'ü Koruyan Barikat ve İlk Meclis Yılları
Milli Mücadele'nin dönüm noktalarından biri olan Ali Galip Olayı'nda Diyap Yıldırım ve aşireti hayati bir vazife üstlenmiştir. Mustafa Kemal Atatürk'ün Erzurum'dan Sivas'a yapacağı seyahat esnasında Harput Valisi Ali Galip'in Erzincan boğazında pusu kuracağı haber alınmıştır. Bunun üzerine Diyarbakır 8. Kolordu Komutanı, Dersimli Binbaşı Hasan Hayri Bey vasıtasıyla aşiretleri göreve çağırmıştır. Karerli Mehmet Efendi'nin tanıklıklarına göre Diyap Ağa ve milisleri, Atatürk'ün konvoyunu güvenli bölgeye ulaştırmak için Erzincan'dan Divriği sınırına kadar tüm geçitleri tutmuş ve günlerce nöbet beklemiştir. Karışılaşma anında kendilerini eşkıya sanan Atatürk'e kendisini tanıtan efsanevi lider, "Sizin güvenliğinizi sağlamak için buradayız" diyerek emperyalist güçlerin planlarını suya düşürmüştür.
Ankara'da toplanan ilk Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne Dersim Milletvekili sıfatıyla katılan Diyap Ağa, meclis çatısı altında kardeşliğin en önemli simgelerinden biri haline gelmiştir. Okuma yazmayı mebus seçildikten sonra yeni harflerin kabulüyle öğrenen Diyap Yıldırım, vatanın tehlikeye düştüğünü gördüğünde yaşlı haline bakmadan mücadeleye atılmıştır. Kütahya-Eskişehir Savaşları sırasında meclisin Kayseri'ye taşınması yönündeki tartışmalara karşı kürsüye çıkarak, "Biz buraya kaçmaya değil, savaşmaya geldik!" diyerek mebusları yüreklendirmiştir. Benzer şekilde Lozan görüşmeleri sırasında Doğu Anadolu'da ayrı bir yönetim kurulacağı iddialarına meclis kürsüsünden "Biz ayrı değiliz, dinimiz, kıblemiz, aslımız birdir, biz Türküz" haykırışıyla yanıt vermiştir.
Tarihe Geçen Mirası ve Son Yılları
Yaşamı boyunca sekiz evlilik gerçekleştiren ve yaklaşık 15 çocuk sahibi olan Diyap Ağa, evlatlarının tamamını kendisinden önce kaybetmiş ve bu ölümlerin hiçbirinin eceliyle olmaması onun hayatındaki en büyük trajedilerden biri olmuştur. 1931 yılında gazeteci Enver Behnan Şapolyo ile yaptığı röportaj Yeni Gün gazetesinde "İlk Millet Meclisi'nin Yüz Yaşındaki Mebusu Anlatıyor" başlığıyla yayınlanmış ve bu görüşmede kendi ifadesiyle 1831 doğumlu olduğunu belirterek bir asırlık ömrünün detaylarını paylaşmıştır. Son yıllarında çalışamaz duruma geldiği için hak ettiği emeklilik maaşını talep etmek üzere Ankara'ya gelerek eski dostu Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ü ziyaret etmiştir. Ankara'nın geçirdiği büyük değişimi hayranlıkla izleyen efsanevi mebus, devletine ve milletine olan bağlılığını son nefesine kadar korumuş ve 9 Eylül 1935'te hayata gözlerini yummuştur.