Edebiyat dünyasında kaleme aldığı tarihi oyunları ve çok yönlü sanatçı kimliğiyle tanınan Beki Luiza Bahar, Türkiye'nin ilk kadın Yahudi oyun yazarı unvanına sahip öncü ve üretken bir kalemdir. Aralık 1926'da İstanbul'da dünyaya gelen yazar, hayatı boyunca kaleme aldığı tiyatro eserleri, şiirler, denemeler ve anılarıyla Türk yazın hayatına zengin bir kültürel miras sunmuştur. Resmi nüfus kayıtlarında doğum tarihi 16 Ocak 1927 olarak yer alan sanatçı, özellikle Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan tarihi süreçleri ve toplumsal yaşamı ele aldığı eserleriyle öne çıkar. İstanbul'da başlayıp Ankara'da şekillenen yaşam serüveninde ürettiği eserlerle tiyatro sahnelerinde ve edebiyat dergilerinde kendine kalıcı bir yer edinmiştir.
Eğitim Yılları ve Edebi Yolculuğun Başlangıcı
Sara ve Jak Morhayim çiftinin kızı olarak İstanbul'da doğan Bahar, eğitim hayatına Beyoğlu Yahudi Okulu çatısı altında adım attı. Ailesinin 1937 yılında Ankara'ya taşınma kararı alması üzerine, eğitim serüvenini TED Ankara Koleji bünyesinde tamamladı. Edebi çalışmalarına yön veren entelektüel birikiminin temellerini bu yıllarda atan yazar, 1948 yılında evlendi ve bu evlilikten üç çocuk sahibi oldu. Onun yazı dünyasına olan tutkusu, 1958 yılında gazete ve dergi sayfalarında görünür hale gelmeye başladı. İlk denemeleri ve şiirleri bu süreçte okurlarla buluştu. Yazarın basın dünyasındaki ilk adımı, 1958 yılında Haftanın Sesi gazetesinde yayımlanan yazısıyla gerçekleşti. Edebi üretimini hız kesmeden sürdüren Bahar'ın ilk şiiri 1959'da saygın bir yayın olan Varlık Yeni Şiirler Antolojisi'nde yer aldı. 1964 yılında ise ilk öyküsü Çağdaş Dergisi'nde çıktı. Ankara yıllarında olgunlaşan yazarlık kariyeri, onu Türkiye'nin tiyatro tarihine altın harflerle yazdıracak yeni bir evreye taşıdı.
Tiyatro Sahnesinde Bir Öncü
Yazarın dramatik yazarlık alanındaki ilk büyük başarısı, 1970 yılında kaleme aldığı Alabora isimli oyunun Ankara Devlet Tiyatrosu sahnesine taşınması oldu. Bu oyunu tiyatro ustası Haldun Taner yönetti. Beki Luiza Bahar, bu adımla birlikte Türkiye'nin bilinen ilk kadın Yahudi oyun yazarı olarak tarihe geçti. Eserlerinde genellikle tarihsel temaları işleyen Bahar'ın oyunları, Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü başta olmak üzere pek çok farklı tiyatro topluluğu tarafından ilgiyle sahnelendi. Ailesiyle birlikte 1980 yılında yeniden İstanbul'a göç eden yazar, buradaki kültürel iklimde üretimini daha da zenginleştirdi. Şalom gazetesi, Eflatun, Tiryaki, Konya Çağrı ve Göztepe dergilerinde düzenli olarak yazılar yayımladı. Ayrıca İsrail'de basılan Gelişim dergisinde de yazdı. Kaleme aldığı Senyora Grasya Nasi adlı oyunu, 1995 yılında Bakırköy Belediyesi tarafından düzenlenen Yunus Emre Başarı Ödülü'ne layık görüldü. Büyük beğeni toplayan bu tarihi oyun, 2001 yılında Fransızcaya çevrilerek uluslararası alanda da karşılık buldu.
Kültürel Mirası ve Unutulmaz Eserleri
Beki Luiza Bahar, Türkçe eserlerinin yanı sıra köklerine sadık kalarak Ladino dilinde de şiirler kaleme aldı. Bu şiirlerden bazıları bestelenerek müzik dünyasına kazandırıldı. Yazarın en çok ses getiren eserlerinden biri, Yahudilerin İspanya'dan ayrılışının 500. yılına atıfta bulunan Boğaz'da Ortaköy'de adlı şiiri oldu. Ezan, Çan, Hazan olarak da anılan bu anlamlı şiir, 26 Nisan 1992 tarihinde Ortaköy İskele Meydanı'ndaki bir levhaya kazınarak asıldı. Bu olay, tanınmasına büyük vesile oldu. Birlikte yaşamı ve toplumsal hoşgörüyü simgeleyen bu dizeler, ilerleyen yıllarda çeşitli belgesel yapımlarına ilham kaynağı olurken ünlü sanatçı Ali Kocatepe tarafından da bestelenerek dilden dile dolaşan bir şarkıya dönüştü.
Sanatçının edebi mirası içinde şu önemli eserler yer almaktadır:
- Efsaneden Tarihe Ankara Yahudileri: Başkentin azınlık tarihine ışık tutan önemli bir araştırma kitabıdır.
- Altmış Yılın Ardından: Yazarın kişisel ve toplumsal belleğini kağıda döktüğü en bilinen anı kitabıdır.
- Ölümsüz Kullar (Pudu-Hepa): 1997 yılında Devlet Tiyatroları repertuvarına girmeyi başaran tarihi bir oyundur.
Devlet Tiyatroları repertuvarına kabul edilmiş olmasına rağmen sahne sırası bulamayan bazı yapıtlarının yanı sıra henüz basılmamş olan oyunları da İstanbul bünyesindeki çeşitli Yahudi kültür derneklerinde sahnelenerek izleyiciyle buluştu. Çok yönlü edebi üretkenliğiyle tanınan ve 19 Ağustos 2011 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yuman Bahar, ardında zengin bir kültürel hazine bıraktı.