Yurtbaşı Köyü'nün Tarihsel Geçmişi ve Kökeni
Ardahan ilinin Posof ilçesine bağlı olan Yurtbaşı Köyü, zengin ve çok kültürlü bir tarihsel geçmişe sahiptir. Köyün bilinen en eski adı Gürcüce kökenli bir yer adı olan Sakabalo'dur (Gürcüce: საკაბალო). Bu isim Osmanlı Dönemi Türkçe kaynaklarına Sakabol (سقابول) biçiminde girmiştir. Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli, Sakabalo isminin Gürcüce bir yer adı olduğunu belirtmiş ancak kelimenin anlamına dair bir bilgi vermemiştir. Bölgede 1886 yılında nüfus tespiti yapan Rus yetkililer ise köyün adını Sakabolo (Сакаболо) olarak kaydetmiştir. Köyün asırlardır süregelen bu tarihi adı, yabancı kökten geldiği gerekçesiyle 1959 yılında yürürlüğe giren 7267 sayılı kanunla Yurtbaşı olarak değiştirilmiştir.
Osmanlı'dan Cumhuriyet Dönemi'ne İdari ve Siyasi Geçişler
Tarihsel olarak Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Samtshe'de yer alan Sakabalo, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcü atabagilerin yönetimindeki Samtshe Atabeyliği'nden ele geçirilmiştir. Yaklaşık üç yüz yılı aşkın bir süre Osmanlı egemenliği altında kalan köy, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın (93 Harbi) ardından Rus İmparatorluğu'nun denetimine geçmiştir. Rus idaresi döneminde Ardahan sancağının Poshov kazasına bağlı Digur nahiyesinin bir köyü olan yerleşimde nüfus zamanla artış göstermiştir. Birinci Dünya Savaşı sonrasında kısa bir süre bağımsız Gürcistan Cumhuriyeti sınırlarında kalan Sakabalo, 16 Mart 1921 tarihinde Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca resmen Türkiye'ye bırakılmıştır.
Demografik Gelişim ve Nüfus Yapısı
Yurtbaşı Köyü'nün nüfus yapısı tarihi süreç içerisinde farklılıklar arz etmiştir. Rus idaresinin 1886 yılında yaptığı tespitte köyün nüfusu 76 kişi olarak belirlenmiş ve bu nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir. İlerleyen yıllarda Rus kayıtlarında nüfus artarak 1896'da 109'a, 1906'da ise 127'ye ulaşmıştır. Buna karşın, Birinci Dünya Savaşı yıllarında bölgeyi ziyaret eden Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli, köyde 9 hanede 136 Müslüman Gürcü'nün yaşadığını kaleme almıştır. Cumhuriyet dönemine geçildiğinde, 1935 genel nüfus sayımında köyün nüfusu 153 kişiye yükselmiştir. 20. yüzyılın son çeyreğinde göç veren köyün nüfusu 1985 yılında 118, 1990 yılında 112 iken; 2022 yılı nüfus verilerine göre toplam 31 kişiye kadar gerilemiştir.
Coğrafi Konumu ve Ulaşım Bilgileri
Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan Yurtbaşı Köyü, Ardahan il merkezine yaklaşık 95 kilometre uzaklıkta konumlanmıştır. Bağlı olduğu sınır ilçesi Posof'un merkezine ise 14 kilometrelik bir mesafede bulunmaktadır. Deniz seviyesinden yüksekliği (rakımı) 1609 metre olan bu küçük yerleşim yeri, tarihi geçmişi ve coğrafi özellikleri ile Ardahan'ın Posof ilçesindeki kırsal yerleşim birimlerinden birini oluşturmaktadır.