Bursa'nın tarihi ilçesi İznik'in doğusunda, Kılıçarslan Caddesi'nin sonunda yer alan Lefke Kapısı (tarihî adıyla Şam Kapısı), Antik Roma mimarisinin en seçkin örneklerinden biridir. İmparator Hadrianus zamanında yapılan bu görkemli şehir kapısı, İznik'in köklü savunma yapısını ve tarihi ihtişamını günümüze taşıyan en önemli anıtsal yapılardan biri olarak kabul edilir.
Lefke Kapısı'nın İsmi ve Mimari Özellikleri
Kapı, tarih boyunca Şam Kapısı olarak da bilinse de, Osmaneli'ne açılan yoldan ötürü günümüzde Lefke Kapısı ismiyle tanınmaktadır. Lefke Kapısı'nın batı ve doğu cepheleri birbirleriyle tamamen aynı mimari özelliklerde inşa edilmiştir. Günümüzde kapının yaklaşık 1.80 metrelik kısmı toprak altında kalmış olsa da, yan geçitlerinde görülebilen kurt dişi motifli lentolar yapının sanatsal ve estetik zenginliğini ortaya koymaktadır.
Tarihi Grekçe Kitabeler ve Yazıtlar
Kapının üzerinde yer alan kitabeler, dönemin sosyal ve siyasi yapısına ışık tutan doğrulanmış tarihi belgeler niteliğindedir. Ana giriş kemerinin güney ayağı üzerinde dokuz satırdan oluşan Grekçe bir kitabe yer alır. Bu kitabede "Uğurlu olsun, eyaletin başşehri Nikea Gaius teşekkür eder" ifadesi kazınmıştır. Kitabede adı geçen kişinin büyük olasılıkla Caius (Julius Basus) veya Gaius (Cassius Chrestus) olduğu tahmin edilmektedir. Kapının kente bakan yüzündeki arşitrav üzerinde yer alan iki satırlık bir diğer yazıt ise İmparator Traianus Hadrianus Augustus'a adanmıştır ve Nikea'yı Bithynia ile Pontus'un birinci şehri ve imparatorluk senatosu kararıyla metropolis ilan etmektedir.
Onurlandırma Kitabesi ve Heykel Nişi
Lefke Kapısı'nın kente bakan yüzünde, yaya geçişi üzerindeki nişte bir kitabe daha bulunmaktadır. Bu kitabede ise "Proconsul ve şehrin patronu M. Plancius Varus´u dostu Cladius Quintianus onurlandırdı" yazmaktadır. Bu tarihi yazıttan da anlaşılacağı üzere, geçmişte bu niş içerisinde Plancius Varus'a ait mermer bir heykel yer almaktaydı. Bu yazıtlar ve benzersiz mimari ayrıntılar, kapıyı sadece askeri bir geçit olmaktan çıkarıp kentin prestij simgesi haline getirmektedir.