İznik Roma Tiyatrosu, Bursa ilinin İznik ilçesinde bulunan, MS 2. yüzyılda İmparator Traianus döneminde Bitinya Valisi olan Plinius tarafından inşa edilmiş antik bir tiyatro yapısıdır. İznik surlarının 90 metre kuzeyinde konumlanan tiyatronun seyircilerin oturduğu kısım ile hayvanların arenaya salındığı tünel kısmı büyük ölçüde ayaktadır. 84 metre uzunluğunda ve 63 metre genişliğinde bir alanı kaplayan yapı, yaklaşık on bin kişilik seyirci kapasitesine sahiptir.
Mimarisi ve Yapısal Özellikleri
Düz bir alana inşa edilerek tonozlarla yükseltilmesi nedeniyle mimari açıdan Türkiye’deki tek örnek olma özelliğini taşıyan tiyatro, iki yüzyıl boyunca gladyatör dövüşleri ve diğer oyunlar için kullanılmıştır. Üç katlı olan sahne binasının günümüze sadece ilk katı ulaşabilmiştir. Yapı; üç adet giriş kapısı ve koridorla birbirinden ayrılan dört ana mekândan oluşmaktadır.
Tarihsel Süreçte Farklı Kullanım Amaçları
Tiyatro kalıntıları üzerinde yapılan araştırmalarda, Latinlerin İstanbul'u işgali üzerine kurulan İznik Devleti döneminde, savaşlarda ölen askerlerin topluca bu tiyatronun dehlizlerine gömüldüğü tespit edilmiştir. Tiyatronun bulunduğu alan Osmanlı döneminde ise bir süre seramik fırını olarak kullanılmıştır. Seramik fırınları işlevlerini yitirdikten sonra, yapıya ait taş blokların devşirilmesi ve çevredeki konutlarda kullanılması son yüzyıllara kadar devam etmiştir.
Arkeolojik Kazı Çalışmaları
Tiyatro ilk kez 1743 yılında belirlenmiş ve krokisi çizilmiştir. İlk arkeolojik kazı çalışmaları Bursa Müzesi'nde uzman olan Bedri Yalman tarafından 1980 yılında gerçekleştirilmiş ve 2006 yılına kadar devam etmiştir. 2011-2015 yılları arasında İznik Müzesi başkanlığında kazılara devam edilmiştir. 2016 yılından itibaren ise kazılar Dokuz Eylül Üniversitesi’nden bir ekip tarafından sürdürülmüş olup, kazı başkanlığını Aygün Ekin Meriç üstlenmiştir.