Doğal Güzellikleri ve Coğrafi Konumu ile Değirmendere
Değirmendere, Marmara Bölgesi'nde, Kocaeli ilinin Gölcük ilçesine bağlı ve uzun bir sahil şeridine sahip olan son derece özel bir yerleşim yeridir. Doğusunda Gölcük ilçesi, batısında Halıdere, kuzeyinde İzmit Körfezi ve güneyinde Örcün köyü ile komşudur. Coğrafi olarak kuzeyden Marmara Denizi, güneyden ise Kuyumcu Dağı ile çevrili olan mahalle, asırlık çınar ağaçlarıyla meşhur olan Çınarlık Meydanı ile tanınmaktadır. İzmit Körfezi'nde yer alması sebebiyle bölgedeki vapur seferlerinin uğradığı iskeleler arasında yer alan Değirmendere'ye deniz yoluyla da kolayca ulaşım sağlanabilmektedir.
Roma Dönemi'nden Osmanlı'ya Uzanan Köklü Tarihi
Değirmendere'nin Roma ve Bizans dönemlerinde meskûn bir yerleşim yeri olduğunu gösteren pek çok tarihi kalıntı mevcuttur. Yüzbaşılar bölgesindeki lahitler, İmparator Heraklius tarafından yaptırılmış olan deniz hamamı kalıntıları, İnlibağ ve Kuruçeşme mevkilerindeki kilise kalıntıları, Eski Yalı'nın batısında deniz altında kalmış olan temeller ve bir değirmen taşı ile Yukarı Değirmendere'nin batı tarafındaki tepede yer alan ayazma bu köklü geçmişin en önemli kanıtlarıdır. Osmanlı döneminde Kanunî Sultan Süleyman devrinde Rumeli Hisarı muhafızlarına tımar olarak verilen bu bölge, tarih defterlerinde eski Değirmendere olarak geçen ve günümüzdeki Yukarı mahallesi olan büyük bir köyden ibaretti. Denize yakın kıyı bölgelerinde ise sadece bir iskele, "mağaza" adı verilen depolar, bir kahvehane ve 1864 yılında inşa edilen Eski Yalı Camii bulunmaktaydı.
Cumhuriyet Dönemi Gelişimi ve Nüfus Hareketleri
Gölcük ilçe merkezinin Değirmendere'ye nakledilmesi nedeniyle Değirmendere belediyesi 1 Haziran 1944 tarihinde kurulmuştur. Nisan 1955'te kurulan Yalı ise Değirmendere nahiyesinin merkezi haline gelmiştir. İlk haritası 1947 yılında çizilen beldeye 1953 yılında eklenen yeni sahalar da haritalandırılmıştır. Geçmişte Gölcük'ten daha büyük bir nüfusa sahip olan yerleşim, sanayi tesisleri ve tersanelerin Gölcük'e kurulmasıyla zaman içinde Gölcük'e bağlı bir belde statüsüne gelmiştir. 1999 yılındaki büyük Gölcük depreminde merkez üssüne en yakın yerleşimlerden biri olarak ağır hasar gören Değirmendere, 2008 yılındaki yasal düzenlemeyle belediye statüsünü yitirmiş ve 2009 yerel seçimlerinden itibaren tamamen Gölcük'e bağlanmıştır. Günümüzde sınırları içerisinde; Atatürk, Cumhuriyet, Değirmendere Merkez, Değirmendere Yalı, Topçular, Yukarı ve Yüzbaşılar olmak üzere 7 mahalle bulunmaktadır.
Kültürel Mirası, Fındık Festivali ve Ekonomik Geçmişi
Gölcük ilçesinin geneline kıyasla çok daha turistik özellikler taşıyan Değirmendere, yaklaşık 150 yıl önce yetiştirilmeye başlanan ve Değirmendere fındığı olarak ünlenen lezzetiyle meşhurdur. Bu köklü tarımsal mirası yaşatmak adına her yaz bölgede Fındık Festivali düzenlenmektedir. Festival kapsamında 1993 yılında dönemin belediye başkanı Ertuğrul Akalın öncülüğünde Mimar Sinan Üniversitesi iş birliğiyle başlatılan sempozyum sayesinde Değirmendere, dünyanın ilk açık hava ahşap heykel müzesine ev sahipliği yapmaktadır. Geçmişte tarım faaliyetlerinin yanı sıra halkının bir kısmının denizcilikle uğraşıp kayıklarla İstanbul'a mahsul taşıdığı, odunculuk yaptığı ve bünyesinde 4 adet değirmen bulunduran bu tarihi yerleşim, günümüzde de bu eşsiz kültürel dokusunu korumaktadır.