İznik Yeşil Camii, Bursa ilinin İznik ilçesinde yer alan ve Osmanlı mimarisinin ilk örnekleri arasında gösterilen tarihi bir ibadethanedir. I. Murat'ın sadrazamı Çandarlı Halil Paşa tarafından yapımına başlanan cami, kendisinin 1387 yılındaki vefatının ardından oğlu Çandarlı Ali Paşa tarafından tamamlanarak 1392 yılında bitirilmiştir. Cami, konum olarak İznik şehrinin doğu kısmında, tarihi Lefke Kapısı'na yakın bir alanda konumlanmaktadır.
Mimari Yapısı ve Bölümleri
Tek kubbeli olan İznik Yeşil Camii, kare planlı ve üç bölümlü bir mimariye sahiptir. Son cemaat yerinin sütunları duvarlara ve birbirine yuvarlak kemerler vasıtasıyla ulaşmaktadır. Ana bölüm ise iki sütun üstündeki kemerlerle kuzeye doğru genişletilmiştir. Cami duvarlarının yapımında sarımsı beyaz renkte mermer taşlar tercih edilmiştir. Yapının 11 metre çapa sahip olan kubbesi kurşun kaplama olup, prizmatik üçgenler yardımıyla yan duvarlara ulaşmaktadır. Caminin ana bölümüne üç merdiven basamağı ile çıkılmaktadır. Aydınlatma amacıyla kubbe kasnağında ve üst bölümde dört, alt katta ise 10 adet pencere kullanılmıştır.
Süslemeleri, Minare ve Mihrabı
Camiye ismini veren en dikkat çekici ögesi; turkuaz, yeşil ve mor çinilerle zikzaklı motiflerle bezenmiş olan minaresidir. Kare bir kaide üzerine oturtulan bu minare, gövde kısmında çokgen prizma olarak başlayıp yukarılara doğru yuvarlak şekilli devam eder. Tek şerefeli ve konik külahlı olan bu minare, Selçuklu mimarisinin izlerini bünyesinde barındırmaktadır. Caminin mermerden yapılan mihrabında ise güçlü bir taş işçiliği sergilenmiş olup, bu mihrap Osmanlı mimarisindeki ilk mermer mihrap örneği olarak kabul edilmektedir.
Külliye Düzeni ve Restorasyon Tarihi
İznik Yeşil Camii, sadece bir cami olmaktan öte geçmişte bir külliye düzenine sahipti. Caminin kuzeyinde günümüze kadar ulaşamayan ve hadis okutulan bir medrese, güneydoğusunda ise günümüzde harap durumda olan hamamı bulunmaktaydı. Cami, tarihi süreçte çeşitli tahribatlara ve onarımlara maruz kalmıştır. Son cemaat yerini çevreleyen korkuluklar Yunan işgali sırasında zarar görmüştür. Cumhuriyet'in ilk yıllarında onarım gören cami, daha sonra 1956-1969 yılları arasında restore edilmiş ve 2015 yılında yeniden restorasyon çalışmalarına alınmıştır.