İznik Yeşil Camii, Bursa ilinin İznik ilçesinde yer alan ve Osmanlı mimarisinin ilk örneklerinden biri kabul edilen tarihi bir camidir. Yapımına 1378 yılında, I. Murat'ın sadrazamı Çandarlı Halil Paşa tarafından başlanmıştır. Paşanın 1387 yılında vefat etmesi üzerine caminin inşası, oğlu Çandarlı Ali Paşa tarafından tamamlanarak 1392 yılında bitirilmiştir. Yapının mimarlığını ise Hacı Musa üstlenmiştir. Cami, şehrin doğu tarafında Lefke kapısına yakın bir konumda yer almaktadır.
Caminin Mimari Özellikleri
Tek kubbesi olan cami, kare planlı ve üç bölümlü bir mimariye sahiptir. Duvarlarında sarımsı beyaz mermer taşları kullanılmış olup kubbesi kurşun kaplamadır. 11 metre çapa sahip olan kubbe, prizmatik üçgenler yardımıyla yan duvarlara ulaşır. Girişte yer alan son cemaat yerinin sütunları duvarlara ve birbirine yuvarlak kemerlerle bağlanır. Caminin ana bölümüne üç merdiven basamağı ile ulaşılır ve bu ana bölüm iki sütun üstündeki kemerlerle kuzeye doğru genişletilmiştir. Kubbenin kasnağında ve üst bölümde dört, alt katta ise 10 adet pencere bulunur.
Çinili Minare ve Mermer Mihrap
Camiye adını veren en belirgin özelliği, turkuaz, yeşil ve mor çinilerle zikzaklı motifte kaplanan minaresidir. Kare bir kaide üzerine yerleştirilen minarenin gövdesi çokgen prizma olarak başlar ve yuvarlak şekilli olarak devam eder. Tek şerefeye ve konik bir külaha sahip olan minare, Selçuklu mimarisinin izlerini taşımaktadır. Caminin mermerden yapılan mihrabı ise Osmanlı dönemindeki ilk mermer mihrap örneğidir ve güçlü bir taş işçiliğine sahiptir.
Külliye Yapısı ve Tarihsel Süreç
Cami; kuzeyinde günümüze ulaşmayan ve hadis okutulan bir medrese ile güneydoğusunda bugün harap haldeki hamamı ile birlikte bir külliye şeklindeydi. Tarihi yapının son cemaat yerini çevreleyen korkuluklar Yunan işgalinde zarar görmüştür. Cumhuriyetin ilk yıllarında onarılan cami, 1956-1969 yılları arasında restore edilmiş ve son olarak 2015 yılında yeniden restorasyona alınmıştır.