Türkiye’nin iktisadi ve siyasi tarihinde derin izler bırakmış önemli isimlerden biri olan Zekeriya Temizel, 1948 yılında Tokat’ın Yeşilyurt ilçesine bağlı Çırdak köyünde dünyaya geldi. Cumhuriyet döneminin getirdiği eğitim fırsatlarını en iyi şekilde değerlendiren devlet adamı, gençlik yıllarında yerel düzeyden başlayarak ulusal ve uluslararası alanda üst düzey görevlere uzanan başarılı bir kariyer inşa etti. Türk kamu yönetiminde dürüstlüğü ve reformcu kimliği ile öne çıkan Temizel, hem maliye bürokrasisinde yürüttüğü kritik görevlerle hem de 55 ve 56. hükümetlerde üstlendiği Maliye Bakanlığı vazifesiyle ülkemizin finansal mimarisinin şekillenmesinde belirleyici roller oynamıştır. Geniş bir yelpazeye yayılan mesleki hayatı boyunca her zaman üretim, denetim ve şeffaflık ilkelerini savunan deneyimli devlet adamı, ayrıca kaleme aldığı eserlerle de entelektüel yönünü ortaya koymuştur.
Akademik Temeller ve Maliye Bakanlığındaki Yükseliş
Zekeriya Temizel’in başarılarla dolu yaşam yolculuğunun ilk adımları, eğitim hayatındaki disiplinli çalışmalara dayanır. Ortaöğrenimini Sivas Lisesi bünyesinde tamamlayan Temizel, yükseköğrenimini ise Türkiye’nin yönetici kadrolarını yetiştiren en köklü kurumlarından Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde yürüttü. Mezuniyetinin ardından akademik birikimini uluslararası boyuta taşımak amacıyla Fransa’ya gitti ve 1982 senesinde Strasbourg Louis Pasteur Üniversitesi'nde lisansüstü eğitimini tamamladı. Avrupa’daki yıllarında boş durmayarak Avrupa Para Sistemi ile Avrupa Ortak Tarım Politikaları gibi küresel ve bölgesel önem taşıyan konular üzerinde derinlemesine bilimsel araştırmalar gerçekleştirdi. Bu dönemde edindiği kuramsal bilgiyi pratikle birleştirmek adına, 1985 yılında dünya ekonomisinin yönetildiği merkezlerden biri sayılan OECD Mali İşler Bölümü çatısı altında çalıştı.
Yurtdışı deneyimlerinin yanı sıra yurt içinde de maliyenin her kademesinde görev alan Temizel, 1970 ile 1995 yılları arasındaki yirmi beş yıllık dönemde Maliye Bakanlığında çok önemli sorumluluklar yüklenmiştir. Genç yaşta adım attığı bu kurumda sırasıyla şu görevleri yürütmüştür:
- Maliye Müfettişi ve Maliye Başmüfettişi olarak devletin finansal denetim mekanizmalarını yönettiler.
- Gelirler Genel Müdürlüğü Daire Başkanı ve Genel Müdür Yardımcısı makamlarında yönetimsel sorumluluk aldılar.
- İstanbul Defterdarı unvanıyla megakentin mali yönetimini üstlendiler.
- Gelirler Genel Müdürü olarak Türkiye'nin vergi ve gelir politikalarına yön veren en yetkili isim oldular.
Bakanlık Yılları, BDDK ve Siyasi Mücadele
Maliye bürokrasisinde elde ettiği bu benzersiz deneyim, Zekeriya Temizel’i siyaset sahnesine de taşıdı. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde halkın temsilcisi olarak yer alan siyasetçi, TBMM XX. Dönem İstanbul Milletvekili olarak parlamentoya adım attı. Siyasi yaşamında dürüst ve kararlı duruşuyla bilinen Temizel, Türk siyasetinin çalkantılı dönemlerinde kurulan 55. ve 56. Hükümetlerde Maliye Bakanı olarak görev yaptı. Bu dönemde vergi reformları ve mali disiplin konularında tavizsiz bir tutum sergiledi. Bakanlık döneminin hemen ardından, 18 Nisan 1999 yerel seçimlerinde DSP İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan Adayı olarak yarıştı fakat bu yarışta sandıktan zaferle çıkamadı.
Ancak onun devlet hizmetindeki kritik yönetim yolculuğu seçimlerle sınırlı kalmadı. Türk finans sektörünün en önemli denetleyici kurumlarından biri olan Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (BDDK) kuruluşunu gerçekleştirdi ve bu önemli kuruma başkanlık etti. Finansal krizlerin önlenmesinde hayati rol oynayan BDDK'nın ilk yıllarında attığı sağlam temeller, Türkiye’deki bankacılık standartlarını kalıcı olarak değiştirdi. Siyasete verdiği kısa bir aranın ardından, 6 Eylül 2014 tarihinde gerçekleşen kongrede Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Parti Meclisi Üyeliğine seçilerek aktif siyasete döndü. Temizel, parlamentodaki temsil görevini daha sonraki dönemlerde de sürdürerek XXV. ve XXVI. Dönem İzmir Milletvekili olarak Türk milletine hizmet etmeyi sürdürdü.
Sivil Toplum, Yazarlık ve Üretim Sektörü
Siyaset ve bürokrasinin ötesinde, Zekeriya Temizel’in hayatı sivil toplum ve entelektüel uğraşlarla da oldukça zengindir. Kendisi uzun yđllar boyunca Basın İlan Kurumu Yönetim Kurulu Üyeliği görevinde bulunmuş ve basın özgürlüğü ile düzgün habercilik ilkelerinin yerleşmesine destek vermiştir. Fikirsel üretimini gazete sayfalarına de taşıyan Temizel, çeşitli basın-yayın kuruluşlarında köşe yazarlığı yaparak düşüncelerini kamuoyuyla paylaştı. Ayrıca toplumsal meselelere çözüm yolları aramak amacıyla kurulan Ülke Politikaları Vakfı bünyesinde başkanlık vazifesini üstlendi.
Kamu yönetiminden edindiği birikimi reel sektöre de aktaran Temizel, 2005 ile 2015 yılları arasındaki on yđllık dönemde, ülkemizde ileri teknoloji ile üretim yapan iki özel şirketin yönetim kurulu başkanlıklarını yürüterek yerli sanayinin teknolojik dönüşümüne katkı sağladı. Edebi ve akademik üretkenliğiyle de bilinen Temizel, araştırma türündeki Ombudsman adlı kitabının yanı sıra edebi bir değer taşıyan Çekerek Kıyılarında isimli anı-romanı kaleme alarak Türk edebiyatına da katkı sundu. Aile yaşantısında evli ve iki çocuk babası olan Zekeriya Temizel, bugün hâlâ üretken ve ülkemize değer katan duruşuyla hatırlanmaktadır.