Türkiye'nin modern eğitim ve bürokrasi tarihinin en saygın isimlerinden biri olan Zekai Baloğlu, Akşehir'de 31 Aralık 1926 (veya 1929) tarihinde dünyaya gelmiştir. Hem yurt içinde hem de uluslararası düzeyde üstlendiği kritik görevlerle tanınan cumhuriyet aydını, 6 Şubat 2014 günü İstanbul'da vefat etmiştir. Siyasetçi kimliğinin yanı sıra öğretmenlik, diplomasi ve sivil toplum alanlarında derin izler bırakan Baloğlu, yaşamı boyunca liyakatli ve vizyoner bir devlet adamı olarak kabul görmüştir. Sadi Irmak başkanlığında kurulan kabinede meclis dışından Gençlik ve Spor Bakanı olarak görev yaparak Türk sporuna ve eğitimine yön vermiştir. O, ömrünü tamamen ülkesine adamıştır.
Akademik Başarılar ve Öğretmenlik Yılları
Genç yaşta eğitime büyük önem veren Zekai Baloğlu, mesleki yolculuğuna Adana Öğretmen Okulu'nda ilk adımı atmıştır. Ardından Gazi Eğitim Enstitüsü Fransızca Bölümü'ne kaydolmuştur. Başarı dolu öğrencilik yıllarını 1946 senesinde birincilik derecesiyle taçlandırmıştır. Mezuniyetinin ardından öğretmenlik yapmak üzere Gaziantep Lisesi'ne atanmıştır. 1946 ile 1950 yılları arasında bu okulda genç dimağlara Fransızca öğretmiştir. Öğretmenlik mesleğindeki başarısı, onun yurt dışı görevlerine seçilmesini kolaylaştırmıştır. 1950 yılında İsviçre Bölgesi Öğrenci Müfettişliği ve Kültür Ataşeliği Sekreterliği vazifesine getirilmiştir. Bu görev kapsamında İsviçre, Almanya, Avusturya ve İtalya gibi ülkeleri kapsayan geniş bir coğrafyada Türk öğrencilerin müfettişliği ile kültür ataşeliği sekretaryasını büyük bir titizlikle yerine getirmiştir. Askerlik görevini 1953-1954 yıllarında yedek subay olarak tamamladıktan sonra eğitim bürokrasisine hızlı bir dönüş yapmıştır.
Bürokrasi ve Bakanlık Sahnesi
Baloğlu, Ankara'ya dönüşünde Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde son derece kritik kademelerde görev almıştır. 1954-1960 yılları arasında Dış Münasebetler Şube Müdürü ve Genel Müdür Yardımcılığı mevkilerinde bulunmuştur. Deneyimli bürokrat, 1960 yılında Millî Eğitim Planlama Kurulu Genel Sekreterliği makamına getirilmiştir. Eş zamanlı olarak 1954-1967 yılları arasında UNESCO Türkiye Millî Komisyonu Genel Sekreter Yardımcılığı işini yürütmüştür. Ayrıca 1960-1964 yılları arasında bakanlığın en yüksek karar organlarından biri olan Talim ve Terbiye Kurulu üyeliği yapmıştır. 1965 yılında Bakanlık Başmüfettişi olarak görevlendirilmiştir. Aynı yıl mezun olduğu Gazi Eğitim Enstitüsü'ne bu kez müdür olarak atanmıştır. Bu önemli okulun yöneticiliğini iki yıl boyunca başarıyla sürdürmüştür. 1967 yılında ise Talim ve Terbiye Kurulu Başkanı olmuştur. Sekiz yıl sürecek bu dönemde eğitim politikalarının belirlenmesinde son derece kilit roller üstlenerek önemli reformlara imza atmıştır.
Bakanlık ve Diplomasi Yılları
Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı vazifesini yürütürken hayatının en büyük dönüm noktalarından birini yaşamıştır. Sadi Irmak başkanlığında kurulan kabinede, meclis dışından Gençlik ve Spor Bakanı olarak görevlendirilmiştir. Bakanlık görevinin tamamlanmasının akabinde diplomatik alandaki faaliyetlerine ağırlık vererek 1975-1979 yılları arasında Bern Büyükelçiliği Kültür Müşavirliği görevini üstlenmiştir. Aynı zamanda İsviçre Bölgesi Öğrenci Müfettişi olarak İsviçre, Avusturya ve İtalya'daki öğrencilerin işleriyle yakından ilgilenmiştir. Hemen sonrasında, 1980-1983 yılları arasında ise Paris Büyükelçiliği Kültür Müşaviri olarak görev yapmıştır. Buradayken Fransa Bölgesi Öğrenci Müfettişliğini de üstlenerek Fransa, Belçika, Hollanda ve İspanya'daki Türk gençlerine rehberlik etmiştir. Diplomat, Strasbourg kentinde Avrupa Konseyi Kültür İşbirliği Konseyi ile Genel ve Teknik Öğretim Komitesi (CCC/EGT) yıllık toplantılarında yirmi sene boyunca Türk Heyeti Başkanlığı görevini üstlenmiştir. Aynı şehirde ayrıca CDCC olarak adlandırılan Avrupa Konseyi Kültür İşbirliği Konseyi Guvernörler Kurulu Başkanlığını da başarıyla yönetmiştir.
Sivil Topluma Adanan Yıllar
Resmi görevlerinden emeklilik vesilesiyle ayrıldıktan sonra, enerjisini ve birikimini sivil toplum alanındaki çalışmalara yönlendirmiştir. İlk olarak Türkiye Vakıflar ve Dernekler Birliği'nin kuruculuğunu üstlenmiş ve bu birliğin başkanlığını yapmıştır. Uluslararası düzeyde de sivil toplum kuruluşlarına liderlik etmeyi sürdüren Baloğlu, Amsterdam merkezli Avrupa Kültür Vakfı (ECF) bünyesinde önemli sorumluluklar almıştır. Vakfın Guvernörler Konseyi üyeliği görevinde bulunarak kıta genelindeki kültürel çalışmalara katkı sunmuştur. Benzer şekilde, Brüksel'de kurulan Avrupa Vakıflar Merkezi'nin hem kuruculuğunu üstlenmiş hem de Guvernörler Konseyi'nde aktif rol oynamıştır. Ülkesine dönerek Türkiye Üçüncü Sektör Vakfı'nı kurmuş ve bu güzide yapının başkanlığını yürütmüştür. Bu kapsamda çalıştığı başlıca kuruluşlar şunlardır:
- Türk Eğitim Vakfı
- Enka Vakfı
- Tohum Otizm Vakfı
Baloğlu, emeklilik yıllarında da ülkenin ebedi eğitim ve sosyal gelişimine büyük katkı sağlayan ve toplumsal fayda üreten çok sayıda saygın vakfın mütevelli heyeti ile yönetim kurulu üyeliklerinde aktif görevler üstlenmiştir. Zekai Baloğlu, gerek devlet bürokrasisinde gerekse sivil toplum dünyasında bıraktığı zengin mirasla her daim saygıyla anılacaktır.