Türkiye Cumhuriyeti'nin siyasi ve akademik tarihinde önemli izler bırakan Mahmut Sadi Irmak, 15 Mayıs 1904 tarihinde Konya'nın Seydişehir ilçesinde dünyaya gözlerini açtı. Hem tıp alanındaki bilimsel çalışmaları hem de devlet kademelerindeki üst düzey görevleriyle tanınan Irmak, Osmanlı İmparatorluğu vatandaşı olarak doğan son Türkiye başbakanıdır. Genç Cumhuriyet'in sağladığı eğitim bursuyla Berlin'de tıp eğitimi alan ve ülkesine dönerek profesörlüğe kadar yükselen bu değerli şahsiyet, 10 Kasım 1990'da İstanbul'da vefat edene dek ömrünü bilime ve devlete adamıştır.
Akademik Yükseliş ve Berlin Yılları
Seydişehirli avukat Sabri Bey ile Saliha Hanım'ın oğlu olan Sadi Irmak'ın gençlik yıllarındaki eğitim kronolojisi şu şekildedir:
- İlk öğrenimini gerçekleştirdiği Mustafa Necip İptidaisi,
- Birincilikle tamamladığı Rüştiye ve Konya Sultanisi,
- Pekiyi derece ile tıp doktoru unvanını aldığı Berlin Üniversitesi.
Mezuniyetinin ardından biyoloji öğretmenliği yapmaya başlayan Irmak, aynı sene içinde Darülfünun Tıp Fakültesi'ne kaydoldu. 1923 yılında İstanbul Üniversitesi'nde eğitimine devam ederken, koridorlardaki bir ilan onun geleceğini tamamen değiştirdi. Devlet bursuyla Avrupa'ya öğrenci gönderileceğine dair duyuruya başvuran 150 aday arasından seçilen 11 kişiden biri olmayı başardı. Berlin Üniversitesi'nde tıp ve biyoloji alanlarında eğitim alarak 1929 yılında üstün bir dereceyle mezun oldu. Almanya'daki Hagen ve Düsseldorf hastanelerinde asistan hekim olarak görev yaptı. Türkiye'ye döndükten sonra Ankara Hükûmet Tabipliği yaptı. Ayrıca Gazi Terbiye Enstitüsü bünyesinde biyoloji dersleri verdi. Akademik kariyerine 1933 yılında İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde doçent unvanı alarak devam etti. Takvimler 1940 yılını gösterdiğinde ise fizyoloji profesörlüğüne yükseldi. Bu yoğun bilimsel çalışma yıllarında hayatını 1912 doğumlu Ayşe Seniha Hanım ile birleştirdi. Çiftin bu evlilikten 1936 doğumlu Sabri ve 1940 doğumlu Saliha adında iki çocuğu dünyaya geldi. Sabri Irmak ilerleyen yıllarda XVII. Dönem Konya milletvekili olarak meclise girecekti.
Siyasete İlk Adımlar ve Çalışma Bakanlığı
Sadi Irmak, akademik dünyadaki başarılarının ardından 1943 yılında Konya milletvekili seçilerek aktif siyasete adım attı. Aynı sene içinde Halkevleri Yüksek Danışma Kurulu Başkanlığı görevine getirilen Irmak, ardından Diyarbakır Bölge Müfettişi olarak görevlendirildi. Ülkenin sosyal güvenlik ve çalışma hayatındaki en önemli adımlardan biri atılırken o başroldeydi. 7 Haziran 1945 tarihinde Türkiye'nin ilk Çalışma Bakanı oldu. Bu görevde bulunduğu esnada, 1947 yılında düzenlenen Uluslararası Çalışma Konferansı'nda ikinci başkanlık görevine layık görüldü. Aynı yılın eylül ayında bakanlık görevinden ayrılan Irmak, Cumhuriyet Halk Partisi'nin 1950 seçimlerini kaybetmesiyle beraber siyasi arenadan bir süreliğine çekildi. Yarım kalan bilimsel çalışmalarına geri dönerek önce Münih'te, sonrasında ise İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde dersler vermeyi sürdürdü.
Başbakanlık Dönemi ve Son Yılları
Akademik hayatına devam eden profesör, 1974 yılında Kontenjan Senatörü olarak yeniden parlamentoya adım attı. CHP ile Milli Selamet Partisi koalisyonunun son bulmasının ardından, Cumhurbaşkanı tarafından partiler üstü bir hükûmet kurmakla görevlendirildi. 17 Kasım 1974'te kurduğu kabine, TBMM'deki güven oylamasında 450 milletvekilinden sadece 18'inin desteğini alabildi. Bu büyük oy kaybına ve güvenoyu alamamasına rağmen, yeni bir hükûmet kurulana dek, yani 31 Mart 1975 tarihine kadar başbakanlık görevini yürütmeye devam etti. 12 Eylül Darbesi'nin ardından oluşan yeni siyasi yapıda da kendisine yer buldu. 15 Ekim 1981'de Danışma Meclisi'ne Konya temsilcisi olarak atanan Irmak, kısa süre sonra bu meclisin başkanlığına seçildi. Bu önemli görevi, 4 Aralık 1983 tarihinde Necmettin Karaduman'ın TBMM Başkanı seçilmesine kadar başarıyla sürdürdü. Yaşamının son dönemini İstanbul'da geçiren deneyimli devlet adamı, 10 Kasım 1990'da 86 yaşındayken hayata gözlerini yumdu. Cenazesi Aşiyan Mezarlığı'nda toprağa verildi.