Türk edebiyatının ve mizah dünyasının en parıltılı simalarından biri olan Yusuf Ziya Ortaç, 23 Nisan 1895 tarihinde İstanbul'un tarihi Beylerbeyi semtinde hayata gözlerini açtı. Edebiyat tarihimizde Beş Hececiler topluluğunun kurucu öncülerinden biri olarak derin izler bırakan usta kalem, Türk şiirini aruzun kalıplarından hecenin yalınlığına taşıyan estetik devrimin mimarlarındandı. Şair kimliğinin yanı sıra gazeteciliği, oyun yazarlığı ve siyasetçi yönüyle de tanınan Ortaç, Türk mizah basınının efsanevi yayını Akbaba dergisi vasıtasıyla geniş kitlelerin düşünce dünyasını şekillendirdi ve 11 Mart 1967'de yine doğduğu şehir olan İstanbul'da yaşama veda etti. Soylu ve köklü bir aileden gelen Yusuf Ziya'nın babası, Konya'nın saygın şahsiyetlerinden Hoca Hasan Efendi'nin oğlu mühendis Süleyman Sâmi Bey'dir. Annesi ise İzmir'in ileri gelen eşrafından İzzet Bey'in kızı Huriye Hanım'dir.
Aruzdan Heceye Ulaşan Edebi Yolculuk
Ortaç, İstanbul'un seçkin eğitim kurumlarından Vefa İdadisi'nde öğrenim gördüğü sıralarda şiirle tanıştı. Şiirle lise yıllarında başlamıştı. İlk denemelerini aruz vezniyle yazdı. Bu ilk göz ağrısı niteliğindeki şiiri 1914 senesinde Kehkeşan dergisi sayfalarında okurla buluştı. Genç yeteneğin edebiyat dünyasınca tanınması, dönemin entelektüel isimlerinden Dr. Abdullah Cevdet Bey ile yollarının kesişmesiyle ivme kazandı. Bu dostluk sayesinde şiirlerini İçtihat dergisi'ne gönderen şair, kısa sürede sanat çevrelerinde rüştünü ispat etmeyi başardı.
Ailesinin Bebek semtine nakledilmesi ise, Yusuf Ziya'nın hayatında yepyeni bir sayfa açtı. Burada komşuluk ettiği Rıza Tevfik Bey aracılığıyla, Türk fikir dünyasının öncüsü Ziya Gökalp ile tanıştı. Gökalp'in edebi vizyonundan derinden etkilenen genç şair, onun yönlendirmesiyle aruz veznini bırakıp hece ölçüsüne yöneldi. Hece vezni kullanarak yazdığı ilk yapıtı olan "Gecenin Hamamı", dönemin prestijli yayını Türk Yurdu dergisinde neşredildi.
Eğitimcilik Yılları ve Cephe Şiirleri
Eğitim hayatını 1915 yılında tamamlayan Yusuf Ziya Ortaç, mezuniyetinin hemen ardından Darülfünun-ı Osmani bünyesinde düzenlenen yeterlilik sınavında üstün başarı göstererek edebiyat öğretmeni unvanını aldı. Çeşitli okullarda dersler verdi. Genç zihinleri edebiyatın büyülü dünyasıyla buluştururken, sanatsal üretkenliğini de hiç yavaşlatmadı. Dönemin Harbiye Nazırı Enver Paşa'nın özel isteği doğrultusunda, Türk ordusunun kahramanlığını ve mücadelesini yüceltmek amacıyla 1916 yılında "Akından Akına" isimli manzume kitabını neşretti. Kitap ordu için yazılmış yirmi iki şiir barındırıyordu.
Mizah Yazarlığı ve Dergicilik Serüveni
Yusuf Ziya Ortaç, yayıncılık ve mizah alanında da çok aktif roller üstlendi. O, 1918 yılında Sedat Simavi tarafından çıkarılan Diken dergisi kadrosuna dahil oldu. Burada hiciv ve mizah yüklü yazılarını "Çimdik" takma adıyla kaleme alarak geniş bir hayran kitlesi edindi. Aynı dönemde yayıncılık dünyasına bizzat adım atarak "Şair" ismini verdiği kendi edebiyat mecmuasını kurdu. İlk sayısı 12 Aralık 1918'de çıktı. Ancak parasızlık nedeniyle kapandı. Derginin yayın ömrü 20 Mart 1919'da son buldu.
Bu zorlu süreçlere rağmen edebi üretimini aksatmayan Ortaç, ardı ardına önemli eserler vermeyi sürdürdü. Şairin erken dönem yayın hayatında öne çıkan kitapları şunlardır:
- Şen Kitap (1919): Mizahi manzumelerin toplandığı keyifli bir derleme.
- Şairin Duası (1919): Kahramanlık temalı sekiz manzum eserden oluşan vatansever bir manifesto.
- Aşıklar Yolu (1919): Hece vezninin lirik gücünü sergileyen şiir kitabı.
- Cenk Ufukları (1920): Vatansever hislerin ve savaş dönemi duygusallığının zirve yaptığı şiir derlemesi.
Yusuf Ziya Ortaç, edebiyat yoldaşı Orhon Seyfi Orhon ile birlikte Türk basın tarihine damga vuracak bir iş birliğine imza attı. İkili, ülkenin en uzun soluklu ve etkili siyasi-mizah yayını olan Akbaba dergisi'ni kurarak Türk mizah kültürünün temel taşını döşedi. Gazetecilikteki başarısını siyaset sahnesine de taşıyan Ortaç, Türkiye Büyük Millet Meclisi çatısı altında VIII. ve IX. Dönem Ordu Milletvekili olarak milletine hizmet etti. Hem Meclis sıralarında hem de gazete köşelerinde vatanına bağlılığı ve sanatsal vizyonuyla hizmet eden usta yazar, arkasında devasa bir edebi miras bıraktı.