Yusuf Ziya Başara, eski adıyla Mütevellizade Yusuf Ziyaettin Bey, 1869 yılında köklü bir ailenin ferdi olarak Sivas'ta dünyaya gelmiştir. Cumhuriyet'in kurulmasının ardından yedi dönem boyunca TBMM'de milletvekilliği yaparak kentini temsil etmiş önemli bir Türk siyasetçidir. Genç yaşlardan itibaren yerel bürokraside kritik vazifeler üstlenen Başara, hem Osmanlı idari yapısında hem de Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş yıllarında Sivas'ın sosyal ve kültürel gelişimine büyük katkılar sağlamıştır.
Aile Kökeni ve Gençlik Yılları
Yusuf Ziya Bey, Sivas'ın köklü tarihi geçmişinde çok önemli ve saygın bir yere sahip olan Rahatoğlu Ailesi'nin bir evladı olarak bu topraklarda dünyaya gözlerini açmıştır. Rahatoğulları adıyla anılan bu büyük ailenin Sivas kentine yerleşim tarihi 1328 yılına kadar uzanmaktadır. Bu tarihi bağ o kadar güçlüdür ki, aile 14. yüzyılın bir döneminde Sivas şehrinin idaresini ve yönetimini de kendi ellerinde bulundurmuştur. Sadece bu dönemle sınırlı kalmayan aile fertleri, ilerleyen asırlarda da Osmanlı Devleti bünyesinde devlet kademelerinde oldukça önemli ve kritik vazifeleri üstlenmeye devam etmişlerdir. Yusuf Ziya Bey, eğitim hayatının ilk basamakları olan iptidai ve rüştiye mekteplerini kendi memleketi olan Sivas sınırları içerisinde başarıyla tamamlamıştır. Rüştiyeden mezun olmasının ardından, resmi devlet hizmetine girmek amacıyla Sivas Mekteb-i Kalem'ine dâhil olmuştur. Burada gösterdiği üstün çalışma azmi ve memuriyet yeteneği sayesinde kısa sürede yükselerek mümeyyizlik makamına getirilmiştir.
Bürokrasiden Siyasete Uzanan Kariyeri
Mektupçuluk kalemi bünyesindeki mümeyyizlik vazifesinin ardından, Sivas ve çevresindeki ilçelerde aşar memurluğu görevini ifa etmiştir. Yusuf Ziya Bey, devlet kademelerinde ve çeşitli yerel yönetim organlarında çok yönlü görevler üstlenmiştir. Başara'nın Osmanlı dönemi boyunca yürüttüğü mülki ve idari vazifeler şunlardır:
- Sivas İli Mektupçuluk Kalemi Mümeyyizliği
- Koyulhisar ve Divriği Aşar Memurluğu
- Divriği Kaymakam Vekilliği
- Maârif ve Evkâf Encümeni Azalığı
- Sivas Mekteb-i Sanayi Öğretmenliği ve Müdürlüğü
- Vilâyet İaşe Müdürlüğü
İdari yetenekleri sayesinde Divriği'de kaymakam vekilliği görevini de üstlenerek bölgenin mülki idaresinde tecrübe kazanmıştır. Aynı dönemlerde yerel yönetimlerin eğitim ve vakıf işlerini düzenleyen Maârif ve Evkâf Encümeni Azalığı görevinde bulunmuştur. Şehrin mesleki eğitimine katkı sunmak amacıyla Sivas Mekteb-i Sanayi bünyesinde hem öğretmenlik hem de müdürlüğü vazifelerini bir arada yürütmüştür. Vilâyet İaşe Müdürlüğü görevini üstlenen Yusuf Ziya Bey, Sivas Vilayet Meclisi bünyesindeki Hamidiye-Hicaz demiryolu komisyonunda da yer almıştır. Siyasetçi, Sivas Vilayet Gazetesi'nde yazar ve muhabir olarak da çalışmıştır. Osmanlı dönemindeki idari birikiminin ardından, yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin siyasi hayatında da kurucu ve belirleyici aktörlerden biri olmuştur. TBMM bünyesinde yedi dönem boyunca aralıksız Sivas milletvekilliği yapan Başara, I. dönemden VII. döneme kadar mecliste görev almıştır. Ankara'da Sivas'ın sesi olan ve yasama faaliyetlerine aktif katılım sağlayan tecrübeli siyasetçi, evli ve sekiz çocuk babasıdır.
Mütevellizade Ziya Bey Kütüphanesi ve Kültürel Mirası
Yusuf Ziya Başara aynı zamanda önemli bir hayırseverdir. Sivas kent merkezinde 1908 yılında Mütevellizade Ziya Bey Kütüphanesi'ni kurmuştur. Vefat ettiği 1943 yılına kadar kütüphanenin tüm idaresini bizzat yürütmüş ve masraflarını kendi imkânlarıyla karşılamıştır. Tarihi yapı kesme taş ve tuğladan iki katlı inşa edilmiştir. Binanın alt katında yuvarlak kemerli altı dükkân yer alırken, birinci katı ise tamamen kütüphane hizmetine tahsis edilmiştir. Vefatının ardından yönetimi oğluna devredilen bu önemli kültür yuvası, ilerleyen dönemlerde bir mütevelli heyeti tarafından yönetilmeye başlanmıştır. Giderleri binanın altında bulunan dükkânların kira gelirleriyle karşılanmıştır. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi'nin kurulmasının akabinde, Yusuf Ziya Başara'nın mirasçıları bu tarihi kütüphaneyi herhangi bir ücret talep etmeksizin üniversite kütüphanesine bağışlayarak babalarının mirasını taçlandırmışlardır.