Yetvart Tomasyan, 1949 yılında İstanbul'un tarihi semti Yedikule'de dünyaya gelen ve ömrünü Ermeni edebiyatı ile kültür mirasını yaşatmaya adamış öncü bir yayımcı, çevirmen ve iş insanıdır. Kurucuları arasında yer aldığı Aras Yayıncılık ile Türkiye'deki kültürel köprülerden biri haline gelen Tomasyan, toplumsal belleğin güçlenmesine katkı sağlamış ve 13 Aralık 2024'te İstanbul'da vefat etmiştir.
Yedikule'den Tıbrevank'a Uzanan Gençlik Yılları
Tomasyan, Çorlu ve Çatalca kökenli bir ailenin, Bedros ile Mari Tomasyan çiftinin çocuğu olarak İstanbul'da dünyaya gözlerini açtı. Çocukluk ve ilk gençlik yıllarını Samatya'daki Anarad Hığutyun Okulu'nda geçiren Tomasyan, ardından Üsküdar'da yer alan Tıbrevank Lisesi'nde eğitimine devam etti. Kendisine hayatı boyunca eşlik edecek olan "Tomo" lakabını bu lise yıllarında edindi. 1966 yılında liseden mezun olmasının ardından, İstanbul Ermeni Patrikliği bünyesindeki ilahiyat okulunda yatılı olarak dini eğitim aldı. Kültürel bağlarını güçlendirmek amacıyla İstanbul Üniversitesi'nde Klasik Diller okuyarak Eski Ermenice alanında uzmanlaştı. Ancak benimsediği solcu fikirler ve politik duruşu, öğretmenliğini engelledi. Hayatındaki bu engeller onu farklı yönlere savurdu. 1971 yılında ise Payline Dülgeryan ile hayatını birleştirerek iki çocuk babası oldu.
Aras Yayıncılık ve Edebi Mirasın İzinde
İş hayatına muhasebe alanında adım atan Tomasyan, Kapalıçarşı çevresinde çalıştıktan sonra bir lise arkadaşıyla ortaklaşa kuyumculuk aletleri üreten bir şirket kurdu. İş dünyasındaki bu faaliyetlerinin yanı sıra 1970'lerden itibaren kültür ve sanat alanında aktif rol aldı. Boyacıköy'deki Sayat Nova Korosu'na uzun yıllar katıldı. Dostları Hrant Dink ve Haçik Apeligan ile Tuzla'da edindikleri arazide çiçekçilik ve süt üretimi gibi toprakla iç içe işlerle de uğraştı. 1980'li yıllarda Nor Marmara gazetesine destek vererek basın dünyasına omuz verdi. Mıgırdiç Margosyan'ın Türkçe öykülerinin gördüğü yoğun ilgi üzerine, Ermenice eserleri Türkçe okurla buluşturma fikri olgunlaştı. Bu hayal, 1993 yılında Hrant Dink, Ardaşes Margosyan ve Mıgırdiç Margosyan ile birlikte Aras Yayıncılık'ın kurulmasıyla gerçeğe dönüştü. Yayınevi, Ermeni yazarların Türkçe çevirilerini ve Türkiye'de üreten Ermeni yazarların özgün yapıtlarını yayımlayarak kültürel belleğe çok değerli katkılar sundu.
Toplumsal Belleğe Katkı ve Son Yılları
Tomasyan'ın kültürel çabaları sadece yayıncılıkla sınırlı kalmadı. Kendisi, ömrü boyunca pek çok farklı projede etkin rol üstlendi. Bu önemli faaliyetlerden bazıları şunlardır:
- Hovhannes Tumanyan'ın ünlü "Kikor" adlı öyküsünü "Yaşamak İstiyorum" başlığı altında Türkçeye kazandırması,
- Eşi Payline Dülgeryan ile birlikte Açık Radyo'da edebiyat ve şehir temalı programlar hazırlaması,
- Fotoğraf sanatçısı Maryam Şahinyan'ın 200 bin parçalık devasa arşivinin kurtarılmasını sağlaması,
- 2022'de kurulan Yesayan Kültür ve Edebiyat Derneği'nin başkanlığını üstlenmesidir.
Ayrıca Haygazun Kalustyan ve Garbis Cancikyan'ın "Balkıs" eserini hazırlayarak Kayıp Şairler dizisinden yayımlanmasını sağladı. Kurtarılan bu Maryam Şahinyan arşivinin hikayesi ise "Maryam'ın Gözleri" belgeseline konu oldu. Kültür dünyasının renkli projelerinden biri olan Kardeş Türküler oluşumunun 1990'lardaki çalışmalarına da destek verdi. 2014 yılında yakalandığı kanser hastalığı ile on yıl boyunca Burgazada'da mücadele eden Tomasyan, 13 Aralık 2024 günü İstanbul'da yaşama veda etmiş ve Balıklı Ermeni Mezarlığı'na defnedilmiştir. Cenazesi, Kumkapı Meryem Ana Kilisesi'ndeki törenin ardından Balıklı Ermeni Mezarlığı'nda toprağa verildi.