1883 yılında Giresun'da doğan milis lideri Topal Osman, Millî Mücadele döneminde Karadeniz'de gösterdiği askeri yararlılıklar ve Ankara'da üstlendiği muhafız komutanlığı göreviyle Türk tarihinde yer edinmiştir. Karadenizli gönüllüleri organize ederek düzenli orduya destek sağlayan milis reisi, 2 Nisan 1923'te karıştığı siyasi suikast iddiaları sonrasında çıkan silahlı çatışmada hayatını kaybetmiştir.
Gençlik Dönemi ve Balkan Harbi'ndeki Yararlılıkları
Giresun bölgesinin tanınan Çepni ailelerinden fındık tüccarı Feridûnzâde Hacı Mehmet Efendi'nin oğlu olan Osman, erken yaşlarda babasının ticari faaliyetlerine yardım etmeye başladı. Kereste üretimi yapan bir fabrikaya ortak olarak ticari hayatını sürdürürken, evlilik hayatı kurdu ve bu evlilikten iki erkek evladı dünyaya geldi. Babasının askerlik bedelini ödemesine rağmen savaşa gönüllü katıldı. Gönüllü milislerden oluşturduğu birliğiyle Osmanlı Ordusu saflarında Balkan Harbi cephelerine hareket etti. Çatalca cephesinde sağ diz kapağından yaralanarak topal kaldı. Yaşadığı bu sakatlık, hayatının geri kalanında kendisinin Topal Osman adıyla anılmasına zemin hazırladı.
Çetecilik Faaliyetleri ve Cephe Mücadeleleri
Birinci Dünya Savaşı'nın hemen öncesinde Karadeniz'de etrafına topladığı kanun kaçaklarıyla silahlı bir grup kurarak eşkıyalık yaptı. Yöre halkı tarafından Laz Alayları şeklinde adlandırılan bu milis yapılanmasıyla bölgedeki faaliyetlerini artırdı. Savaşın başlaması üzerine Trabzon Hapishanesi'nin kapılarını açtırarak yüz elli mahkûmu kendi birliğine dâhil etti. Yaklaşık iki yüz elli kişiye ulaşan kuvvetiyle Rus işgaline karşı vatan savunmasında görev aldı. Nisan 1916 tarihinde Borçka cephesinde Rus ordusuna karşı çarpışan Türk askeri birliklerine katıldı. Savaş sonrası memleketine dönerek Pontus çeteleriyle mücadele etti. Mondros Mütarekesi sonrasında ise Giresun ve Samsun havalisinde güvenlik ve asayişi korumak maksadıyla çalışmalar yürüttü.
Giresun Belediye Başkanlığı ve Nüfuz Mücadeleleri
Belediye başkanı Dizdarzâde Eşref Bey'in sağlık sorunlarını gerekçe göstererek görevinden ayrılmasının ardından herhangi bir makamdan izin almadan kendisini belediye başkanı ilan etti. Karadeniz kıyılarında asayişi temin etmek için silahlı Pontus Rum çeteleriyle amansız mücadelelere girişen milis lideri, bölge genelinde düzenlediği askeri operasyonlar sayesinde kendi otoritesini pekiştirmiştir. Bölgede gücünü artıran en mühim hadise ise 8 Mayıs 1919 günü Giresun iskelesine demir atan Yunan Kızılhaç gemisi Yanya'nın karşılanması esnasında vuku buldu. Karşılama töreninde Rum azınlığın okullarına Yunan bayrağı çekmesi üzerine inzibat subayı Sırrı Bey bayrağın indirilmesini istedi. Sözlü uyarıların sonuçsuz kalmasıyla devreye giren Osman Ağa bayrağı indirerek eylemi gerçekleştiren Karaoğlan Panayot'u öldürdü. Bu olay yerel çevrelerde büyük gözdağı yarattı.
Muhafız Alayı Liderliği ve Hakkındaki İddialar
Gazi Mustafa Kemal Paşa'nın can güvenliğini sağlamak amacıyla Giresunlulardan kurduğu özel muhafız taburunun komutanlığını üstlenerek Ankara'ya gitti. Savasşta gösterdiği başarılar sayesinde yarbaylığa kadar yükseldi. Ancak bölgedeki nüfuzu arttıkça hakkında çeşitli suiistimal ve usulsüzlük iddiaları da dillendirilmeye başlandı. Giresun Reji Müdürü Nakiyüddin Efendi, Gazi Mustafa Kemal Paşa'ya gönderdiği mektubunda Osman Ağa'nın yerel halkı dolandırdığına ve yasal olmayan faaliyetlerle servet edindiğine dair ciddi iddiaları gündeme getirmiştir. Şikâyet mektubunda öne çıkan bazı suçlamalar şunlardır:
- Birinci Dünya Savaşı sırasında Ayvasıl köyü ihtiyar heyetinden sahte mazbata temin ederek askerlikten kaçması
- Orduya tahsis edilen buğdayları Panço isimli bir Rum tüccarla iş birliği halinde sahte evraklarla satması
- Müslüman ve Rum tebaaya ait arazileri usulsüzce gasp ederek kendi yakınlarına devretmesi
- Koçgiri ayaklanmasından ganimet olarak getirdiği binlerce hayvanı fahiş fiyatla satması
- Giresun'da banka kurulmasını engelleyerek kereste fabrikasını değerinin çok altında bir fiyata alması
Tüm bu iddialara rağmen Ankara'da Mustafa Kemal Paşa'nın yakın korumalığını yürüterek gücünü korudu. Ancak 1923 yılında Trabzon Milletvekili Ali Şükrü Bey'in suikasta uğramasının ardından baş şüpheli olarak arandı. Meclis kararıyla hakkında tutuklama emri verilince teslim olmayı reddederek Ankara'daki sığınağında savunma hattı kurdu. Güvenlik güçleriyle girilen çatışmada yaralı yakalanmış, fakat İsmail Hakkı Tekçe tarafından kafası kesilerek hayatına son verilmiştir.