Hem Türk havacılık tarihinin efsanevi liderlerinden biri olan hem de siyaset dünyasında derin izler bırakan Mehmet Tekin Arıburun, 3 Ekim 1903 tarihinde İştip kentinde dünyaya gözlerini açtı. Hem göklerdeki hâkimiyetiyle hem de Türkiye Cumhuriyeti'nin kritik dönemlerindeki devlet adamlığı duruşuyla iz bırakan bu değerli şahsiyet, 12 Ağustos 1993 günü İstanbul'da hayata veda etti. Şanlı bir askeri geçmişin gölgesinde büyüyen Arıburun, vatan savunmasında destan yazan bir babanın evladı olarak başladığı yaşam mücadelesini, zirveye taşıdığı askeri ve siyasi kariyeriyle taçlandırdı.
Çanakkale'den Doğan Soyadı ve Askeri Yükseliş
Mehmet Tekin Arıburun'un vatan sevgisi, ailesinden devraldığı kutsal bir mirastır. Kendisi, Çanakkale Savaşları sırasında kahramanca mücadele eden Hüseyin Avni Bey'in oğludur. Hüseyin Avni Bey, 25 Nisan 1915'te ANZAC kolordusunun Conkbayırı yönündeki ilerleyişini durduran efsanevi 57. Alay'ın komutanıdır. Çanakkale Cephesi'nde vatanı uğruna canını feda ederek şehit düşen bu kahraman babanın aziz anısını sonsuza dek yaşatmak isteyen Mustafa Kemal Atatürk, aileye bizzat 'Arıburun' soyadını layık görmüştür. Tekin Arıburun, 1940 senesinde Atatürk'ün Harp Akademisi'ndeki hocası general Abdüllatif Naci Paşa'nın kızı Perihan Hanım ile evlenerek yaşamını birleştirmiştir.
Askeri disiplinle yoğrulan Arıburun, 1925 yılında Harp Okulundan asteğmen rütbesiyle mezun olarak orduya ilk adımını attı. Eğitime büyük önem veren subay, 1935 yılında Harp Akademisini tamamlayarak kurmay rütbesine erişti. Yetenekleri sayesinde askeri hiyerarşide hızla tırmandı. Takvimler 1950 yılını gösterdiğinde tuğgeneralliğe terfi eden başarılı asker, 1959 senesinde ise orgeneral rütbesine kavuştu. Bu en üst düzey rütbe ile birlikte, Türk Hava Kuvvetleri Komutanlığı görevini üstlenerek gök vatanın koruyucusu oldu.
Göklerden Diplomasiye ve Darbeye Karşı Duruş
Tekin Arıburun, sadece cephede ve kışlada değil, uluslararası diplomatik arenalarda da Türkiye'nin sesi oldu. Berlin ve Washington elçiliklerinde hava ataşeliği yaparak ülkesini başarıyla temsil etti. Fransa'nın başkenti Paris'te bulunan NATO Savunma Koleji'nde komutanlık görevini icra etti. Çeşitli küresel zirvelerde askeri ve stratejik dehasıyla Türkiye adına diplomatik müzakereleri yürüttü.
Ancak askeri kariyeri, ülkenin içinden geçtiği çalkantılı süreçlerden etkilendi. 27 Mayıs 1960 askeri darbesine karşı net bir duruş sergiledi. Demokrasiye olan bağlılığı nedeniyle, cunta yönetimi tarafından res'en emekliye sevk edildi. Bu haksız karar, onun ülkesine hizmet etme kararlılığını asla gölgeleyemedi.
Siyaset Sahnesi ve Sanatla Örülü Bir Ömül
Ordudan ayrılmak zorunda kalan emekli general, vatanına bu kez siyaset kulvarında hizmet etmeye karar verdi. 1961 genel seçimlerinde Adalet Partisi listelerinden İstanbul Senatörü olarak parlamentoya girdi. Parlamentodaki uzlaşmacı ve devlet adamı kimliğiyle kısa sürede öne çıktı. 1970 ile 1977 yılları arasında Cumhuriyet Senatosu Başkanlığı koltuğunda oturarak yasama organını başarıyla yönetti.
1973 yılındaki cumhurbaşkanlığı seçimleri, onun siyasi yaşamının en kritik virajlarından biri oldu. Genelkurmay Başkanı Faruk Gürler'in cumhurbaşkanı olma isteğine karşı, Adalet Partisi'nin resmi adayı olarak öne çıktı. Bu hassas süreçte yaşanan siyasi tıkanıklığın aşılması amacıyla, 28 Mart ile 6 Nisan 1973 tarihleri arasında devletin zirvesinde yer alarak vekaleten cumhurbaşkanlığı makamını büyük bir başarıyla temsil etti. Devletin en üst kademesinde gösterdiği bu kısa ama dengeli yönetim, onun demokratik olgunluğunun bir nişanesi olarak tarihe geçti.
Tüm bu yoğun askeri ve siyasi koşturmacanın ardında, son derece entelektüel ve zarif bir kişilik gizliydi. Arıburun; İngilizce, Almanca, Fransızca, İtalyanca ve Macarca olmak üzere beş yabancı dile mükemmel seviyede hakimdi. Sanat onun hayatında her zaman özel bir yere sahipti. Piyano tuşlarına dokunur, derinlikli şiirler kaleme alır ve besteler yapardı. Askeri kimliğini sanatıyla harmanlayan devlet adamının bestelediği Hava Kuvvetleri marşı, bugün bile göklerde yankılanmaktadır.
Tekin Arıburun'un Yaşamından Önemli Kilometre Taşları:
- 1925: Harp Okulundan asteğmen rütbesiyle mezuniyeti.
- 1935: Harp Akademisini bitirerek kurmay unvanını alması.
- 1959: Orgeneralliğe yükselmesi ve Türk Hava Kuvvetleri Komutanlığı görevine gelişi.
- 1960: Demokrasi yanlısı duruşu sebebiyle res'en emekli edilmesi.
- 1961: Adalet Partisi İstanbul Senatörü seçilerek aktif siyasete geçişi.
- 1970 - 1977: Cumhuriyet Senatosu Başkanlığı görevini üstlenmesi.
- 1973: Cumhurbaşkanlığına vekalet etmesi ve bu makama aday gösterilmesi.