Hasan Tahsin Mayatepek, 1930'lu yıllarda Mustafa Kemal Atatürk'ün özel görevlendirmesiyle Meksika'da diplomatik vazifesini yürütürken aynı zamanda Türk tarih ve dil teorilerini desteklemek amacıyla Maya uygarlığı üzerine kapsamlı araştırmalar yürüten bir Türk diplomattır. Soyadı, Maya dilinde tepe anlamına gelen "tepek" kelimesinden türetilmiştir. Araştırmacı diplomat, Orta Amerika ile Orta Asya uygarlıkları arasındaki tarihsel ve dilsel bağları bulmaya ömür adammıştır.
Meksika Maslahatgüzarlığı ve Bilimsel Çalışmaları
Tahsin Mayatepek, 1935 ile 1937 yılları arasındaki üç yıla yakın dönemde Meksika'da maslahatgüzar olarak görev almıştır. Görev süresince, Atatürk'ün yönlendirmesiyle köken araştırmalarına yoğunlaşmıştır. Diplomatın araştırmalarında odaklandığı ana başlıklar şunlardır:
- Orta Amerika'daki Maya medeniyetinin güneş kültü ile Orta Asya'daki güneş inanışlarının benzerliği.
- Maya dili ile Türkçe arasındaki yapısal ve kelime bazlı akrabalık ilişkileri.
- Maya dilinin diğer Asya dilleriyle olan yakınlığı ve ortak kökenleri.
Mayatepek, araştırmalarından edindiği tüm bulguları titizlikle bir araya getirmiştir. Yüzlerce sayfayı bulab notlarını 14 rapor halinde düzenleyerek hem Atatürk'e hem de Türk Dil ve Tarih Kurumuna göndermiştir. Bu geniş kapsamlı raporların ilki 1932, serinin sonuncusu ise 1938 yılında resmi makamlara ulaştırılmıştır.
Atatürk ile Fikir Ayrılığı ve Kayıp Belgeler
Diplomatın hazırladığı 14 raporu bünyesinde barındıran üç ciltlik kıymetli bir çalışma mevcuttur. Bu çalışmanın ilk iki cildi, 1970'li yıllara kadar Türk Dil Kurumu arşivinde gizli tutulmuştur. Buna karşılık, eski Mu uygarlığı ile Maya kültürünün gizemli dünyasını aydınlattığı düşünülen ve araştırmaların devamını barındıran üçüncü cildin varlığına yönelik günümüze dek kesin bir kanıt sunulamamıştır. Tarih araştırmaları sürerken, taraflar arasında bazı görüş ayrılıkları ortaya çıkmıştır. Özellikle Atatürk'ün TDK vasıtasıyla ilettiği İslamiyet ve Mu uygarlığı ilişkisine dair sorular, iş birliğinin seyrini tamamen değiştirmiştir. Atatürk, Mayatepek'in bilimsel çizgisinden uzaklaştığını ve çalışmalarını saptırdığını düşünerek iş birliğini geçici olarak noktalamıştır. Bu gelişmenin ardından, Mayatepek'in Rio De Janeiro Büyükelçiliği görevine atanma yönündeki talebi de cumhurbaşkanı tarafından reddedilmiştir.
Güneş Dil Teorisi ve Kitaplaşan Raporlar
Tahsin Mayatepek'in mektupları ve sunduğu raporlar, cumhuriyetin kuruluş dönemi tezlerine zemin hazırlamıştır. Gönderilen bu belgeler, 3. Türk Dil Kurultayı'nda Güneş Dil Teorisi'ni savunmak amacıyla kuruldaki üyelerce aktif şekilde kullanılmıştır. Ayrıca erken cumhuriyet döneminin popüler araştırma alanlarından biri olan Türk Tarih Tezi çalışmalarına da bu raporlarla ciddi destek sağlanmıştır. Büyük bir tarihi değer taşıyan notlar, uzun yıllar arşivlerde bekledikten sonra nihayet 2006 yılında kitap haline getirilmiştir. Bu değerli diplomatın soyunu devam ettiren torunu Osman Mayatepek de dedesinin izinden giderek diplomatlık ve iş dünyasında yer almıştır.