Türkiye Cumhuriyeti'nin hukuk sisteminin inşasında ve siyasi hayatında derin izler bırakan Prof. Dr. Tahsin Bekir Balta, 1902 yılında Rize'nin Pazar ilçesinde dünyaya geldi. Yaşamı boyunca hem akademik kürsülerde hem de devletin zirvesinde önemli sorumluluklar üstlenen Balta, Türk hukukunun modernleşmesine katkı sağladı. Ülkesini uluslararası alanda da başarıyla temsil eden bu çok yönlü şahsiyet, 1970 yılında hayata gözlerini yumdu.
Berlin'den Ankara'ya Uzanan Akademik Yolculuk
Gençlik yıllarında hukuka duyduğu büyük ilgiyle İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne giren Balta, buradaki yükseköğrenimini 1927 senesinde tamamlamış ve öğrencilik döneminde üstlendiği Türk Talebe Birliği Başkanlığı göreviyle liderlik yeteneklerini genç yaşta ortaya koymuştur. Mezuniyetinin ardından üstün başarısı sayesinde Adliye Vekâleti tarafından eğitim amacıyla Almanya'ya gönderildi. 1937 yılında Berlin Üniversitesi'nden hukuk doktorasını alarak yurda döndü.
Doktora derecesini almasını müteakip, o zamanki ismiyle Siyasal Bilgiler Okulu'nda öğretim üyesi olarak göreve başladı. Bilgisi ve vizyonuyla kısa sürede dikkat çekerek Ankara Hukuk Fakültesi ve Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde idare hukuku alanında profesörlük unvanına layık görüldü. Bu seçkin eğitim kurumlarında uzun yıllar boyunca esasiye hukuku, amme hukuku ve idare hukuku dersleri vererek binlerce hukukçu yetiştirdi. Onun kürsülerdeki dersleri, kamu hukukunun temellerinin kavranmasında öğrenciler için birer rehber niteliğindeydi.
Devlet Yönetimi ve Bakanlık Yılları
Akademik kariyerine 1943 yılında ara veren deneyimli hukukçu, vatan hizmetini siyaset sahnesinde sürdürme kararı aldı. Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) bünyesinde aktif siyasete atılarak CHP Parti Meclisi üyeliğine seçildi. Rize halkñnın büyük teveccühüyle 7. ve 8. dönemlerde Rize Milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde (TBMM) görev yaptı. Parlamentodaki birikimi, onu kısa sürede kabine üyeliklerine taşıdı.
Cumhuriyet tarihinin önemli hükümetlerinde kritik bakanlıklar üstlendi. Bu doğrultuda yürüttüğü bakanlık görevleri şunlardır:
- Recep Peker Hükûmeti döneminde (1946) Ekonomi Bakanlığı
- 1. ve 2. Hasan Saka Hükûmeti döneminde Çalışma Bakanlığı (19 Eylül 1947 - 14 Ocak 1949)
- Avrupa Konseyi İstişare Meclisi bünyesinde Türkiye'nin temsil edilmesi
Hasan Tahsin Balta, bakanlıkları esnasında ülkenin ekonomik ve sosyal kalkınması için yoğun mesai harcadı. Özellikle Çalşma Bakanlığı döneminde işçi hakları ve sosyal güvenlik alanında önemli reformlara imza attı.
Kürsüye Dönüş ve Küresel Ölçekte Temsil
1950 yılındaki genel seçimlerin ardından siyasi arenadan çekilen profesör, çok sevdiği akademi dünyasına geri döndü. Ankara Üniversitesi'ndeki görevine seçimlerin hemen ardından dönen deneyimli profesör, Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde İdare Hukuku Kürsü Başkanı ve İdari İlimler Enstitüsü Müdürü unvanlarıyla akademik liderliğini kararlılıkla sürdürdü. Hukuk Fakültesi bünyesinde ise Kamu Hukuku ve Siyasal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü görevini üstlenerek kurumsal gelişimine yön verdi.
Balta'nın kamu yönetimi alanındaki engin tecrübesi, yeni kurulan kurumlara da rehberlik etmesini sağladı. Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü'nün (TODAİE) kuruluş sürecinde aktif rol oynayan Balta, enstitünün hem Bilim Kurulu hem de İdare Heyeti üyeliklerinde bulunarak buralarda uzun süre dersler verdi. Bilgi birikimini ulusal sınırların dışına da başarıyla taşıdı. Brüksel merkezli Milletlerarası İdari İlimler Enstitüsü'nde uzun yıllar boyunca Türkiye'yi temsil etmenin yanı sıra enstitünün ikinci başkanlık makamında bulundu.
Bu başarılar onu insan haklarında zirveye taşıdı. 1963 senesinde, prestijli bir kurum olan Avrupa İnsan Hakları Komisyonu üyeliğine seçilerek hukuk dünyasındaki ağırlığını tescilledi. Almanca, Fransızca, İngilizce ve İtalyanca dillerine son derece hâkim olan bu seçkin hukuk dehası, 24 Temmuz 1970 tarihinde vefat etti.