Sıddık Sami Onar, 11 Kasım 1897 tarihinde İstanbul'da dünyaya gelmiş ve modern Türk idare hukukunun kurucusu kabul edilmiş önemli bir hukukçu olarak yükseköğretimde özerkliğin ilk savunucuları arasında yer almıştır. İstanbul Üniversitesi'nin seçimle göreve gelen ilk rektörü unvanını taşıyan akademisyen, üniversitede yönetim özerkliğini savunmuştur. Çeşitli alanlarda pek çok bilimsel çalışmaya imza atarak ülkedeki kamu hukuku incelemelerinin gelişmesine katkı sağlamıştır. Eğitim kurumlarında ve yargı organlarında aldığı görevlerle tanınan hukukçu, yaşamı boyunca akademik özgürlüğü savunmuştur.
Hukuk Eğitimi ve Meslek Hayatına Giriş
Eğitim yaşamına İstanbul sınırları içinde başlamıştır. İlk olarak Vefa Sultanisi'ni başarıyla tamamlamıştır. Ardından İstanbul Hukuk Mektebi'nden mezun olmuştur. Mesleki birikimini geliştirmek amacıyla bir süre Paris Hukuk Fakültesi'nde öğrenim görmüştür. Yurda dönerek İstanbul Ticaret Mahkemesi'nde hakimlik yapmıştır. Aynı zamanda Galatasaray Lisesi ve Mülkiye Mektebi'nde öğretmenlik yaparak dersler vermiştir.
Üniversite Reformu ve Rektörlük Dönemi
1933 yılında gerçekleştirilen üniversite reformu, Onar'ın akademik hayatında büyük bir dönüm noktası olmuştur. Reform sonrasında Hukuk Fakültesi'nde idare hukuku profesörlüğü görevini üstlenen başarılı hukukçu, henüz bir yıl sonra ordinaryüs profesör unvanını almıştır. Akademik birikimiyle öne çıkan Onar, aynı fakültede iki dönem dekanlık makamında bulunmuştur. Üniversiteleri Millî Eğitim Bakanlığı yapısından ayıran ve onlara bilimsel ile idari yönden özerklik kazandıran 1946 tarihli Üniversiteler Yasası'nın ardından, İstanbul Üniversitesi bünyesinde seçimle başa gelen ilk rektör olmuştur. Bu görevi 1949 senesine kadar kesintisiz biçimde sürdürerek özerk üniversite yapısının yerleşmesine katkıda bulunmuştur. Saygın akademisyene 1948 yılında Fransa'da yer alan Toulouse Üniversitesi tarafından hukuk doktoru unvanı layık görülmüştür. Onar, 1949 yılında İdare Hukuku ve İdari Bilimler Enstitüsü'nü kurarak hayatının sonuna kadar buranın müdürlüğünü üstlenmiştir.
Toplumsal Olaylar ve 1961 Anayasası
Ülke tarihine 28-29 Nisan Olayları olarak geçen ve Turan Emeksiz'in öldürüldüğü olaylar sırasında, polis memuru Zeki Şahin tarafından atılan yumruk neticesinde kaşından yaralanmıştır. Bu zorlu dönemlerin ardından 27 Mayıs 1960 ihtilali gerçekleşmiş ve Onar, 1961 Anayasası'nı hazırlayacak olan kurula başkanlık yapmıştır. Hazırlanan anayasa halk oylamasıyla yürürlüğe girmiştir. Aynı dönemde, kamuoyunda 147'ler diye bilinen bazı akademisyenlerin Millî Birlik Komitesi tarafından görevden atılmasını protesto etmiştir. Bu durumu protesto için görevinden istifa etmiştir. Rektörlük görevinden ayrılması akademik dünyada büyük ses getirmiştir. Sorunun çözümünde etkin bir rol oynayan saygın hukukçu, daha sonra üçüncü kez rektör seçilmiştir. Bu görevini ise 1963 yılına kadar sürdürmüştür.
Hukuki Mirası ve Vefatı
Medeni hukuk, devletler, borçlar, icra ve iflas hukukları alanlarında pek çok yapıtı bulunan yazarın en önemli eseri İdare Hukukunun Umumi Esasları'dır. Türkiye'de kaleme alınan en geniş kamu hukuku incelemesi olan bu kitap, ilk olarak 1952 yılında tek cilt şeklinde basılmıştır. İlerleyen dönemde yazarca genişletilmiş ve son baskısı 1966 yılında üç cilt halinde yayımlanmıştır. Eserde idari kurumlar, tarihsel gelişim süreçleri içerisinde incelenerek anlatılmıştır. Güncel baskısı tükenmiş de olsa hâlâ bilimsel monografiler, makaleler ve yargı kararlarında atıf almaya devam etmektedir. Dönemin İtalya Cumhurbaşkanı Giovanni Leone tarafından Cumhuriyet Liyakat Nişanı verilen Onar, bu ödülden kısa süre sonra 9 Ağustos 1972'de İstanbul'da hayatını kaybetmiştir. İstanbul Üniversitesi, 1977 senesinde onun anısına Onar Armağanı'nı yayımlamıştır.
Onar'ın yaşamı boyu üstlendiği bazı önemli idari ve akademik görevler şunlardır:
- İstanbul Ticaret Mahkemesi bünyesinde hakimlik
- Mülkiye Mektebi ve Galatasaray Lisesi'nde öğretmenlik
- İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde dekanlık
- İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü
- İdare Hukuku ve İdari Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü
- 1961 Anayasası'nı hazırlayan kurulun başkanlığı