Maraş Milli Mücadelesi'nin öncülerinden olan **Sütçü İmam**, 31 Ekim 1919 günü Uzunoluk mahallesinde vatanın bağımsızlık ateşini ilk kurşunla başlatan başlıca kahramandır. 1871 senesinde **Kahramanmaraş**'ta dünyaya gözlerini açan ve asıl adı yalnızca **İmam** olan bu yurtsever, uzun yıllar süt satarak hayatını idame ettirdiği için bölge halkı tarafından bu lakapla çağrılmıştır. Mondros Mütarekesi sonrası bölgede başlayan haksız işgallere karşı canı pahasına duran ve Türk milletinin namusunu korumak adına ilk adımı atan bu cesur şahsiyet, sergilediği yiğitlikle bir memleketin kaderini değiştirmiş ve kente kahramanlık unvanının verilmesine vesile olmuştur.
Fransız İşgali ve Tarihi Direnişin Kıvılcımı
Mondros Mütarekesi'nin getirdiği ağır şartlar çerçevesinde hazırlanan ülkeyi paylaşma projesine göre; Antep, Maraş ve Çukurova bölgeleri Fransız işgal sahası olarak ayrılmıştı. İlk olarak 2 Şubat 1919 günü, İngiliz birlikleri Maraş'ı işgal etti. Bu işgal ordusunun çoğunluğunu ise Hintli neferler oluşturmaktaydı. Gelen istilacılar şimdiki Ticaret Lisesi yanındaki kışlaya yerleşti.
Maraş topraklarında 29 Ekim 1919 tarihine değin kalmayı sürdüren İngiliz askerleri, Ermeni ahalinin yoğun resmi müracaatları ile yürüttükleri yoğun girişimlerin neticesinde yönetimi Fransız kuvvetlerine devretmek durumunda kaldılar. Bu değişimle birlikte, Ermeni gönüllülerden müteşekkil iki bin kişilik Fransız lejyoner birliği, Cezayirli askerler ve Fransız subayları 29 Ekim günü kente girerek kontrolü ele aldı. İşgalin hemen akabinde, Fransız askerleriyle birlikte gruplar halinde sokaklarda devriye gezen milisler, Türk ahaliye yönelik tahrik edici hakaretler savurarak ağır taşkınlıklara giriştiler.
Tarihler 31 Ekim 1919 Cuma günü akşamını gösterdiğinde, Uzunoluk hamamından yeni çıkmış üç Türk kadını ile onların bohçalarını taşıyan küçük bir erkek çocuğu, Fransız-Ermeni devriye askerlerinin tacizine maruz kaldı. İşgalci devriyeden bir asker, buranın artık bir Türk toprağı olmadığınđ, Fransız egemenliğinde peçeyle gezilemeyeceğini bağırarak kadınlarđn peçelerini zorla yırtmaya çalıştı. Kadınlarđn korku ve panik içinde yardım istemeleri üzerine, olay yerinin yakınında bulunan **Çakmakçı Sait** büyük bir öfkeyle ileri atıldı.
Silahsız Çakmakçı Sait, saldırgan lejyonerlerin üzerine korkusuzca yürüdü. Ancak düşman askerlerinin açtığı ateş neticesinde vücuduna isabet eden mermilerle ağır yaralanan Sait, kısa süre sonra şehadet mertebesine ulaştı. Tam o sırada Uzunoluk semtinde süt satmakta olan ve yanında tabancası bulunan Sütçü İmam, tereddüt etmeden silahını çekerek namluyu zalimlere doğrulttu. Ateş açan İmam, tacizci Fransız-Ermeni lejyoner askerini oracıkta cansız yere sererken, yanındaki diğer askeri de ağır biçimde yaralamayı başarmıştır.
Bertiz Dağlarđnda Direniş ve Yapılan Fedakarlıklar
Yaşanan bu sarsıcı hadisenin ardından, Fransız ve Ermeni askeri müfrezeleri şehirde hummalı bir insan avı başlatarak Sütçü İmam'ı her yerde aramaya koyuldular. Durumun vehametini fark eden kahraman, Nalbant Bekir isimli yurtseverden tedarik ettiği hızlı bir binekle yola çıktı. Bertiz bölgesinde yer alan Ağabeyli köyündeki Beyazıtoğlu Muharrem Bey'in yanına sığınan kahramanı bulmak adına düşmanın gösterdiği hiçbir gayret netice vermedi. İmam, sığındığı bu dağ köyünde, Yüzbaşı Muharrem Beyazıt komutasında yürüttülen milis kuvvetlerin direniş ve savaş hazırlıklarđna tüm gücüyle katkı sağlamıştır.
Arama faaliyetleri esnasđnda Fransızlar kenti ev ev tarasalar da tek bir kişi bile Sütçü İmam'ın bulundığu yer hakkında en ufak bir bilgi paylaşmamıştır. İşgalciler, İmam'ın dayıoğlu Kireççioğlu Kadir'i ele geçirdi. Yer öğrenmek amacıyla kahramanın kuzenine vahşice işkenceler uyguladılar. Kulağı ve burnu kesilerek hunharca katledilen Kadir'in naşı, ahaliye dehşet saçmak ve gözdağı vermek amacıyla hükümet meydanında bir tabutun içerisinde teşhir edilmiştir. Bu tarifsiz vahşet bile Maraş halkının kararlılığını sarsamadı.
Savaş Sonrasđ Görevleri, Trajik Vefatı ve Mirası
Milli Mücadele'nin zaferle taçlanması ve düşman güçlerinin Maraş topraklarđndan tamamen sürülmesinin ardından, Sütçü İmam'ın vatan savunmasındaki muazzam fedakarlıkları ödüllendirilmiştir. Kahraman, belediye bünyesinde odacı kadrosuyla işe alınırken, kendisine ek görev olarak kalede bulunan tarihi savunma topunun yönetimi ve idaresi de emanet edilmiştir. 19 Kasım 1922 günü, son Osmanlı İslam Halifesi seçilen **II. Abdülmecid** onuruna kale burcundan 101 pare saygı atışı gerçekleştirilmesi planlanmıştır.
Tören sırasđnda ardı ardına yapılan atışlarla aşırı derecede ısınan top mekanizması, yirmi birinci veya yirmi ikinci atışın yapıldığı sırada beklenmedik şekilde alev alarak parçalanmıştır. Top kundağından kopup savrulan metal bir parçanđn doğrudan alnına saplanması sonucu ağır bir yara alan Sütçü İmam, ivedilikle yakındaki **Alman Eytamhanesi**'ne kaldırılarak tedavi altına alındı.
Hastanede gösterilen tüm tıbbi çabalara rağmen hayata tutunamayan büyük önder, yaşanan kazadan iki gün sonra 25 Kasım 1922 tarihinde, henüz 51 yaşındayken vefat etti. Kahramanın naaşı dualarla **Çınarlı Cami mezarlığı**'na defnedildi. Evli olan Sütçü İmam, geride üç kız ve bir erkek çocuk bırakmıştı.
Kahramanın hatırasını ebediyen yaşatmak adına Kahramanmaraş şehrinde önemli adımlar atılmıştır. Tarihi eylemin gerçekleştiği bölgeler ve anıtlar şöyle sıralanabilir:- 1936 yılında dönemin Belediye Başkanı Hasan Sukuti Tükel tarafından Uzunoluk meydanđnda yaptırılan anıt ve çeşme,
- 1977 senesinde Kıbrıs meydanđna yerleştirilen gösterişli Kurtuluş Anıtı,
- Milli direniş kıvılcımının parladığı tarihi Uzunoluk Hamamđ'nın Kahramanmaraş Belediyesi tarafından aslına uygun restore edilerek Kurtuluş Müzesi adıyla ziyarete açılması.