Cumhuriyet'in mimari mirasını belgeleme çalışmalarına yön veren Sedat Çetintaş, 1889 yılında dünyaya gözlerini açmıştır. Kendisi, ömrünü Türk yapı sanatını korumaya adamıştır. Sanayi-i Nefise Mektebi'nin ilk mezun mimarlarından olan Çetintaş, Osmanlı dönemi eserlerinin rölövelerini hazırlayarak ülkemizin mimari hafızasını korumuştur. 7 Ocak 1965 tarihinde vefat eden bu değerli şahsiyet, modern Türkiye'nin restorasyon kültürünün temellerini atan en önemli isimlerdendir. Onun titizlikle yürüttüğü çalışmalar, tarihi yapıların aslına uygun şekilde yaşatılmasına katkı sağlamıştır.
Sanayi-i Nefise'den Cumhuriyet'in Mimari Mirasına
Sedat Çetintaş, 1918 yılında Sanayi-i Nefise Mektebi Mimarlık Bölümü'nden mezun olmuştur. Diploma aldıktan sonra bir müddet bağımsız çalışmıştır. Ancak onun asıl tutkusu tarihi yapıları korumaktı. Cumhuriyet'in ilk restoratör mimarları olan Ali Saim Ülgen, Sedat Hakkı Eldem ve Albert-Louis Gabriel gibi kıymetli meslektaşlarıyla birlikte yürüttüğü çalışmalar sayesinde modern Türk koruma disiplininin en saygın temsilcileri arasında yer almıştır. Klasik uygulamalardan ziyade Osmanlı dönemi yapılarının araştırılması ve mimari mirasın korunması üzerine derinleşmiştir. Yaptığı rölöve çalışmaları ona büyük ün kazandırmıştır. Bu çalışmalar, tarihi yapıların yıkılmaktan kurtarılması için son derece kritik belgeler sunmuştur.
Deneyimli mimar, Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı Kültür Müdürlüğü bünyesinde de mimar olarak görev yapmıştır. Tarihi abidelerin tespiti ve korunması yönünde kararlılıkla çalışmıştır. Kendisi, bürokrasideki görevleri süresince milli varlıkların korunması için adeta bir kalkan vazifesi görmüştür. Eski Eserler ve Rölöve Bürosu bünyesindeki hizmetlerinin ardından 1993 yılında bu kurumdan emekliliğe ayrılmıştır.
Atatürk ile Karşılaşma ve Şehzade Camii çalışması
Sedat Çetintaş'ın yaşamındaki en büyük kırılma anı, ünlü gazeteci Yunus Nadi sayesinde gerçekleşmiştir. Yunus Nadi, 1932 yılında başarılı mimarı Gazi Mustafa Kemal Atatürk ile tanıştırmıştır. Atatürk, Çetintaş'ın hazırladığı mimari çizimlere ve detaylı rölövelere büyük bir hayranlık beslemiştir. Cumhuriyetimizin kurucusu, dünya çapındaki bu saygın organizasyonda Türk mimarlık sanatının eşsiz dehasını tüm dünyaya kanıtlamak amacıyla Şehzade Camii'nin rölöve çizimlerinin vakit kaybetmeden ve eksiksiz bir şekilde hazırlanmasını mimardan bizzat talep etmiştir. Bu büyük görev, kariyerinde unutulmaz yer edinecektir.
Bu mühim talimat üzerine harekete geçen Çetintaş, hemen caminin bitişiğinde bir ev kiralamıştır. Burada tam altı ay boyunca aralıksız çalışmıştır. Gece gündüz demeden her bir taşa, kemere ve kubbeye odaklanan mimar, yapının tüm detaylarını kâğıda aktarmıştır. Üstün bir gayretin neticesinde tam 12 paftadan oluşan muazzam bir rölöve serisi tamamlanmıştır. Elde edilen bu çizimler, Türk mimarlık tarihinin en kıymetli belgeleri arasına girmeyi başarmıştır. Bu eşsiz çizimler sergi için büyük önem taşımaktaydı.
Kültürel Koruma Heyeti, Bürokraside ve Yazın Dünyasında
Sedat Çetintaş, koruma bilincinin kurumsal bir yapıya bürünmesinde de öncü roller üstlenmiştir. Atatürk'ün özel emriyle kurulan Eski Eserleri ve Anıtları Koruma Heyeti'nin oluşumunda son derece aktif çalışmıştır. Heyetin kuruluşundaki etkisi koruma hukuku için önemlidir. Kültürel alandaki bu değerli çalışmalarını siyasi arenaya da taşımıştır. XI. Dönem İstanbul Milletvekili seçilerek parlamento çatısı altında görev yapan mimar, kültürel varlıkların yasal güvence altına alınması hususunda da yasama çalışmalarına çok önemli katkılarda bulunmaya devam etmiştir.
Yaşamı boyunca edindiği engin tecrübeleri yazdığı kitaplarla ölümsüzleştiren Çetintaş, zengin bir yazılı miras bırakmıştır. Onun kaleme aldığı eserler, bugün dahi restorasyon öğrencilerinin başucu kaynakları arasında yer almaktadır. Mimarın yayımladığı eserler geçmişin birikimini bugünün teknikleriyle harmanlar.
- Saray ve Kervansaraylarımız Arasında İbrahimpaşa Sarayı (1939)
- Türk Mimari Anıtları: Osmanlı Devri I-II (1952)
- Sivas Darüşşifası (1953)
- Yeşil Cami ve Benzerleri Cami Değildir (1958)
- İstanbul ve Mimari Yazıları (İsmail Dervişoğlu tarafından hazırlanarak 2011 yılında basılmıştır)
Tüm bu gayretleriyle Sedat Çetintaş, geçmişin taş abidelerini koruyarak geleceğe köprü kuran abidevi bir şahsiyettir. Onun çizdiği yolda yürüyen genç mimarlar, tarihi dokunun korunmasında onun mirasını yaşatmaktadır.