Türk tiyatrosunun öncü isimlerinden Şaziye Moral, 1903 yılında Kırcaali'de dünyaya gelen ve sahne sanatlarına adadığı ömrünü 9 Nisan 1985'te İstanbul'da tamamlayan çok değerli bir oyuncu ve seslendirme sanatçısıdır. Cumhuriyet'in ilanından önceki zorlu dönemde sahneye adım atan sanatçı, Afife Jale ile birlikte Türk tiyatro tarihinin ilk Müslüman kadın oyuncularından biri olarak tarihe geçmiştir. Baskılara boyun eğmeyerek tiyatro sahnesine çıkan Moral, bu cesur adımıyla Türk kadınının sanat dünyasındaki varlık mücadelesinin öncüsü olmuştur.
Zorluklarla Geçen Gençlik Yılları
Hayatının ilk yılları büyük zorluklarla geçen Şaziye Moral'ın babası, devlet memurluğu yapan Halit Bey'dir. Annesi doğum sırasında hayatını kaybetmişti. İkiziyle birlikte dedesi tarafından büyütüldü. Çocukluk döneminde patlak veren Merhamlı Muharebesi sırasında ikiz kardeşiyle birlikte kuşatma altında kaldı. Bu tehlikeli çatışma ortamının ardından, iki kardeş Kırcaali'den ayrılarak İstanbul'a göç etmek zorunda kaldılar. İstanbul'daki yeni yaşamında eğitime yönelen Moral, kız öğretmen okulu olan Dârülmuallimât bünyesinde öğrenim gördü.
Yasakları Aşan Sahne Tutkusu
Genç yaşta tiyatroya gönül veren Şaziye Moral, 1919 senesinde Celal Yakup'un kaleme aldığı Kırık Kalp adlı piyesle ilk kez seyirci karşısına çıktı. Ancak o dönemde Müslüman kadınların sahneye çıkmasının yasak kabul edilmesi sebebiyle, bu performanstan hemen sonra hakkında polis kovuşturması başlatılarak genç oyuncu adeta sahneden uzaklaştırılmak istendi. Sanat aşkından vazgeçmeyen oyuncu, bir süre amatör tiyatro topluluklarıyla turnelere katılarak sahne deneyimini artırdı. Tarihler 1924 yılını gösterdiğinde ise dönemin en önemli sanat kurumu olan Darülbedayi'ye katılarak profesyonel kadroya girdi. Burada Türk tiyatrosunun Bedia Muvahhit ve Raşit Rıza gibi efsanevi isimleriyle omuz omuza vererek Anadolu yollarında turneler gerçekleştirdi.
Yarım Asırlık Dev Sanat Mirası
Uzun sanat yaşamı boyunca durmaksızın çalışan Şaziye Moral, tiyatro ve sinemada silinmez izler bıraktı. 1977 senesinde emekliye ayrılana kadar geçen sürede 200'den fazla tiyatro oyununda ve 60'ı aşkın sinema filminde farklı karakterlere hayat verdi. Ayrıca sinemada seslendirme çalışmaları yaptı. Moral, 9 Nisan 1985 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yumduğunda arkasında büyük bir miras bıraktı. Vefat ettiğinde 82 yaşındaydı.
Sanatçının hayatından satır başları ise şunlardır:
- 1919'da Celal Yakup'un Kırık Kalp oyunuyla ilk defa sahneye adım atması,
- Dönemin yasakları sebebiyle kolluk kuvvetleri tarafından hakkında kovuşturma açılması,
- 1924 yılında Darülbedayi kadrosuna katılarak kurumsallaşması,
- Yarım asrı aşan kariyerinde 200'den fazla tiyatro oyunu ve 60'tan fazla filmde rol alması.